Pressures on ALİ NİHANÎ’s MANZUM HACI BEKTAŞ-I VELİ VELETTENAMESİ have decreased. The Tanzimat Decree provided a climate of tolerance and permission for all religions, sects, and especially orders, contrary to the period of II. Mahmud. Indeed, during the Tanzimat period, with an imperial decree dated 1852, the situation of the postnik in the Hacıbektaş lodge was corrected, and the lodge was returned to the Bektaşîs. Irene Melikoff stated that many princesses from the sultan’s close circle were Bektaşî, and that the continued influence of the Bektaşîs after 1826 was largely due to the support of the upper management rather than the Tanzimat Decree.
After Abdülaziz ascended the throne in 1861, the tolerance shown to the Bektaşîs by the state increased further. Although the Bektaşî tekkes had not yet been officially reopened, activities were tolerated from this period onwards. Some claimed that the sultan’s closeness to the Bektaşîs contributed to this, and even went a step further, claiming that he was a “muhib” of the order, even if he had not joined it. As a result of this situation, the Bektaşîs adopted a new style and resorted to a form of takıyye. Starting from the second half of the 19th century, numerous works were written by the Bektaşîs who had infiltrated other orders, introducing their beliefs, rituals, and ceremonies. In particular, it is immediately noticeable that there was a significant increase in publications related to the Bektaşîs during the general relaxation experienced during the reigns of Abdülmecid and Abdülaziz.
Fahri Maden has said the following on this subject: “Along with this, the prohibition brought about changes in the Bektaşîs. At least during the years when prohibition and surveillance continued, the Bektaşîs approached the line desired by the central government, on the one hand practicing takıyye, and on the other hand being influenced by the Nakşî and Mevlevîs they had mixed with. The necessity of appearing as Nakşîs when they wanted to rebuild their tekkes led to their being influenced by the Nakşîs. It is understood that the Nakşî sheikhs also joined the Bektaşîs to appear charming to them or to bring them under their influence. Despite all this, it was not fully achieved for the Bektaşîs to draw back to a Sunni line and to adopt a Nakşî structure.” 275 Ahmet Rifat Efendi, 28.
Ortaylı, 286. Melikoff, 218. Ahmet Rifat Efendi, 30. Ortaylı, 287. Ahmet Rifat Efendi, 32. Maden, 303.
SEDAT KARDAŞ
As can be seen, the Bektaşîs have started publishing activities to gain respect in society and to defend themselves. From the second half of the 19th century onwards, it is observed that the number of works, which increased visibly, approached the Sunni line. One of these works is the Manzum Hacı Bektaş-ı Veli Velayetnamesi written by Ali Nihanî. ….. Content of the Work and Similarities and Differences with Other Velayetnames The Manzum Hacı Bektaş-ı Veli Velayetnamesi written by Ali Nihanî is written in the form of a mesnevi. There are fifty-six written topic headings in the work. The topic headings are written in Persian and with red ink. The main text consists of a total of 5920 verses.
However, the work also contains seventeen additional manzumes written in different poetic forms. The text of the work begins with a 22-verse tevhid. After that, the reason for writing the work is discussed under the heading “Der-Beyân-ı Sebeb-i Nazm-ı Kitâb”, and the main subject of the work is introduced under the heading “Agâz Kerden Be-Kitâb”. After the introduction to the subject, the birth of Hacı Bektaş-ı Veli as a child of a Seyit family from the lineage of Imam Ali Rıza, one of the Twelve Imams, his childhood and education in Horasan, and his relationships with Ahmed Yesevî and his disciples are described. The work gains a different dimension with Ahmed Yesevî sending Hacı Bektaş-ı Veli to Diyar-ı Rum (Anatolia).
Later, his journey to Mecca, Medina, Kurdistan, Turkistan, Necef, Syria, and Aleppo, and the events that happened to him on his way are mentioned. Then, his arrival in Anatolia, his various miracles to convince the Rum erenler who did not easily accept him, his settlement in Sulucakarahöyük (Hacıbektaş district), his staying for a while at the house of Kadıncık Ana, and information about establishing a lodge there are given. Then, his relationships with the Turkmen and non-Muslim elements in the Sulucakarahöyük area, as well as his relationships with important state officials, scholars, mutasavvıflar, and ahlers (such as Mevlana, Yunus Emre, and Ahi Evran) are described. Finally, the work touches on the activities of the successors of Hacı Bektaş-ı Veli, who, after his death, settled in other places as he had predicted and continued to spread Islam.
The work ends with a manzume written by the author about the date of its completion. The topic headings, page numbers, and verse intervals in the work can be shown as follows:
ALİ NİHANÎ’NİN MANZUM HACI BEKTAŞ-I VELİ VELETTENAMESİ
Table 2.3. Titles and Locations of Sections in the Work
SECTION
ORDER
SECTION TITLE
SIMPLIFICATION
PAGE
NO
VERSE
INTERVAL
Ha≠â Velâyet-nâme-i
◊âcµ Bektâş-ı Velµ
¢uddise Sırruhû
Bu Hacı Bektaş-ı
Veli’nin (k.s.)
Velayetnamesi’dir
1b
1-22
Der-Beyân-ı Sebeb-i
Na@m-ı Kitâb
Kitabın Yazılma
Sebebine Dair
2a
23-45
Aπâz Kerden Be-Kitâb
Kitaba Başlama
3a
46-63
Der-Beyân-ı Ensâb-ı
◊âcµ Bektâş-ı Velµ
¢uddise Sırruhû
Hacı Bektaş-ı Veli’nin
(k.s.) Soyu Hakkında
3b
64-194
Der-Beyân-ı Velâyet-i
◊âcµ Bektâş-ı Velµ ve
Sebeb-i Tel…µb Şoden
Be-◊âcµ
Hacı Bektaş-ı Veli’nin
Veliliği ve Hacı
Lakabıyla Anılmasının
Sebebine Dair
7b
195-278
Der-Beyân-ı Şer√-i Mi…
râ≥ u Çerâπ u »ır…a vü
Tâc-ı Elif
Makas, Çerağ, Hırka ve
Elifî Tac’ın Açıklaması
Hakkında
9b
279-576
Der-Beyân-ı Ev§âf-ı
»ˇâce A√med Yesevµ
¢uddise Sırruhû
Hoca Ahmed
Yesevî’nin (k.s.)
Vasıflarına Dair
17b
577-673
Der-Beyân-ı ∏azâ
Kerden-i ¢u†bu’d-dµn
»aydar ve ◊abs Şoden-i
Û ve »al⧠Kerden-i
»âcı Bektâş-ı Velµ
Kutbeddin Haydar’ın
Gaza Yapması ve Onun
Esir Düşmesi ve Hacı
Bektaş-ı Veli’nin Onu
Kurtarmasına Dair
20b
674-1197
Der-Beyân-ı Âmeden
◊âcµ Bektâş-ı Velµ Be-
Rûm Be-İcâzet-i »ˇâce
A√med Yesevµ ¢uddise
Sırruhumâ
Hacı Bektaş-ı Veli’nin,
Ahmed Yesevî’nin
(k.s.) İzniyle Rum’a
Gelmesi Hakkında
35a
1198-1451
Der-Beyân-ı Na@ar
Kerden-i ◊âcµ Bektâş-ı
Velµ Be-İbrâhµm ◊acı
¢uddise Sırruhumâ
Hacı Bektaş-ı Veli’nin
İbrahim Hacı’ya (k.s.)
İltifat Etmesi Hakkında
43a
1452-1667
Der-Beyân-ı ¢arâr
Kerden-i ◊âcµ Bektâşı
Velµ Be-¢araöyük ve
İşâret Nümûden-i Be-
İdrµs ü Hemsereş-râ
Hacı Bektaş-ı Veli’nin
Karaöyük’e yeleşmesi
ve İdris ile Karısına
İşaret Göstermesi
49a
1668-1867
SEDAT KARDAŞ
Der-Beyân-ı Nefs-i Bed
Kerden-i ◊âcµ Bektâş-ı
Velµ Be-»ˇâce Nûre’d-
dµn
Hacı Bektaş-ı Veli’nin
Hoca Nureddin’e Kötü
Şekilde Üflemesi
Hakkında
54b
1868-1985
Der-Beyân-ı Şehâdet
Kerden-i Penç A√câr Be-
emr-i ◊âcµ Bektâş-ı Velµ
¢uddise Sırruhû
Hacı Bektaş-ı Veli’nin
(k.s.) Emriyle Beş
Taşların Şahitlik
Etmesine Dair
57b
1986-2062
Der-Beyân-ı Ân Ki ◊âcµ
Bektâşı Velµ Der-Va…t-i
Şitâ Sµb ªâhir Kerd Ez-
Şecer-i Mu«âlif
Hacı Bektaş-ı Veli’nin
Kış Vaktinde Elverişsiz
Ağaçtan Elma Ortaya
Çıkardığı O Kimseye
Dair
60b
2063-2119
Der-Beyân-ı Ân ki Fa…
µhµ İmâmetµ Kerd Bµ-
Teclµf Der-◊u≥ûr-ı ◊âcµ
Bektâş-ı Velµ ¢uddise
Sırruhû
Hacı Bektaş-ı Veli’nin
(k.s.) Huzurunda
Teclifsiz İmamlık
Yapan O Fakihe Dair
62a
2120-2145
Der-Beyân-ı Ta«mµr
Kerden-i ◊âcµ Bektâş-ı
Velµ Seng-Cismµ-râ
Hacı Bektaş-ı
Veli’nin Taştan Cismi
Yoğurması Hakkında
62b
2146-2178
◊acer Şoden-i ◊ın†a vü
¡Ade& Bâ-Nu†…-ı ◊âcµ
Bektâşı Velµ ¢uddise
Sırruhû
Buğday ve Mercimeğin
Hacı Bektaş-ı Veli’nin
(k.s.) Sözü ile Taş
Olması
63b
2179-2258
Der-Beyân-ı Bereket
Daden-i ◊âcµ Bektâş-ı
Velµ »amµr-i Endekµ-râ
Hacı Bektaş-ı Veli’nin
Az Miktardaki Hamura
Bereket Vermesine Dair
65b
2259-2315
Der-Beyân-ı Âmeden
ü Tevbe-Kerden-i
◊arâmµ Der-Nezd-i ◊âcµ
Bektâş-ı Velµ
Haramî’nin Gelip
Hacı Bektaş-ı Veli’nin
Katında Tövbe Etmesi
Hakkında
67a
2316-2407
Der-Beyân-ı Binâ Şoden-i
¢ızılca »alvet-«âne
Kızılca Halvethane’nin
İnşa Edilmesi Hakkında
69b
2408-2443
Der-Beyân-ı Mülâ…ât
Kerden-i ◊âcµ Bektâşı
Velµ Bâ-»ı≥ır Nebµ
¡Aleyhi’s-Selâm
Hacı Bektaş-ı Veli’nin
Hızır Nebi (a.s.) ile
Görüşüp Konuşması
Hakkında
70b
2444-2483
Der-Beyân-ı Mülâ…ât
Kerden-i ◊âcµ Bektâş-ı
Velµ Bâ-Ricâl-i ∏ayb
¢addesallâhu Esrârehum
Hacı Bektaş-ı Veli’nin
Gayb Erenleri (k.e.) ile
Görüşüp Konuşmasına
Dair
71b
2484-2528
ALİ NİHANÎ’NİN MANZUM HACI BEKTAŞ-I VELİ VELETTENAMESİ
Firistâden-i ◊âcµ Bektâş-ı
Velµ ~arı İsm⡵l-râ Be-
Celâlü’d-dµn-i Rûmµ
¢addesallâhu Esrârehum
Hacı Bektaş-ı
Veli’nin Sarı İsmail’i
Celaleddin-i Rumî’ye
(k.e.) Göndermesi
73a
2529-2578
Endâ«ten-i ◊âcµ Bektâş-ı
Velµ ¢uddise Sırruhû
Şebânµ-râ Be-Frengistân
Hacı Bektaş-ı
Veli’nin (k.s.) Çobanı
Frengistan’a Fırlatması
74a
2579-2703
İ@hâr Kerden-i ◊âcµ
Bektâş-ı Velµ Câme-i
∏aybµ-râ Be-¢adıncı…
Ana
Hacı Bektaş-ı Veli’nin
Gayb Aleminden
Elbiseyi Kadıncık
Ana’ya Görünür Kılması
77b
2704-2768
Nefes Kerden-i ◊âcµ
Bektâş-ı Velµ Be-
¢adıncı… Ana ve ªuhûr
Kerden-i Evlâd-ı Û
Hacı Bektaş-ı Veli’nin
Kadıncık Ana’yı
Üflemesi ve Onun
Çocuğunun Olması
79a
2769-2855
Der-Beyân-ı Su™âl-i
Güvenc Abdâl Be-
Cenâb-ı Pµr-i Dest-gµr
¢uddise Sırruhû
Güvenç Abdal’ın Elden
Tutan Pir Hazretlerine
(k.s.) Soru Sorması
Hakkında
82b
2856-3027
»al⧵ Dâden-i Keştµ-
râ ◊âcµ Bektâş-ı Velµ
¢uddise Sırruhû
Hacı Bektaş-ı
Veli’nin (k.s.) Gemiyi
Kurtarması
87a
3028-3095
Der-Beyân-ı ~afâ vü
Na@ar Kerden-i ◊âcµ
Bektâş-ı Velµ ¢uddise
Sırruhû Be-¢ara Re™µs
Hacı Bektaş-ı Veli’nin
(k.s.) Kara Reis’e Nazar
Edip Safa Vermesine
Dair
88b
3096-3150
Ziyâret Kerden-i ◊âcµ
Bektâş-ı Velµ Be-Seyyid
Ba††âl ∏âzµ ¢addesa’llâhu
Rû√-hümâ
Hacı Bektaş-ı Veli’nin
Seyyid Battal Gazi’yi
(k.r.) Ziyaret Etmesi
90a
3151-3227
Ba¡≥ Mermûzât-ı ◊âcµ
Bektâş-ı Velµ ¢uddise
Sırruhû
Hacı Bektaş-ı Veli’nin
(k.s.) İşaretle Anlatılan
Şeylerinden Bazıları
92a
3228-3284
Gendüm Firistâden-i
◊âcµ Bektâş-ı Velµ Be-
Râhib Der-¢urb-ı A…
sarây
Hacı Bektaş-ı Veli’nin
Aksaray Yakınındaki
Rahibe Buğday
Göndermesi
93b
3285-3374
Âmeden-i Seyyid
Ma√mûd-ı ◊ayrân
Be-◊âcµ Bektâşı Velµ
¢uddise Sırrahumâ Be-
µn Üslûb Ki Mârµ Der-
Dest ü ޵r-i Der-Rµz
Seyyid Mahmud-ı
Hayran’ın Aslana Binip
Elinde Yılan ile Hacı
Bektaş-ı Veli’ye (k.s.)
Gelmesi
96a
3375-3431
SEDAT KARDAŞ
Firistâden-i ◊âcµ Bektâşı
Velµ Yûnus Emre-râ Be-
‰abdu… Emre ¢uddise
Sırruhum
Hacı Bektaş-ı Veli’nin
Yunus Emre’yi
Tabduk Emre’ye (k.s.)
Göndermesi
98a
3432-3510
Mülâ…ât-ı ◊âcµ Bektâş-ī
Velµ Bâ-A…ça ¢oca
¢uddise Sırruhuma
Hacı Bektaş-ı Veli’nin
Akça Koca (k.s.) ile
Karşılıklı Konuşması
100a
3511-3570
Der-Beyân-ı Ânki ◊âcµ
Bektâş-ı Velµ »ır…a-eş-râ
Sû«te Kerd
Hacı Bektaş-ı Veli’nin
Hırkasını Yaktığı O
Kimseye Dair
102a
3571-3622
İrsâl Kerden ◊âcµ
Bektâş-ı Velµ ~arı
~altuk-râ ¢uddise
Sırruhumâ Be-Gül-¡i≠âr
Hacı Bektaş-ı Veli’nin
Sarı Saltuk’u (k.s.)
Gülizar’a Göndermesi
103a
3623-3786
Mülâ…ât Kerden-i A«µ
Evrân Velµ Bâ-◊âcµ
Bektâş-ı Velµ ¢uddise
Sırruhumâ
Ahi Evran Veli’nin
Hacı Bektaş-ı Veli (k.s.)
ile Karşılıklı Konuşması
107b
3787-3899
Dervµş Kerden-i ◊âcµ
Bektâş-ı Velµ ¢uddise
Sırruhu ¢â∂µ-râ
Hacı Bektaş-ı Veli’nin
(k.s.) Kadı’yı Derviş
Yapması
110b
3900-3984
Der-Beyân-ı An Kes Ki
Be-◊a≥ret Sµb Âverde
Hazret’e Elma Getiren
O Kimse Hakkında
113a
3985-4060
Mülâ…ât-ı ◊âcµ Bektâş-ı
Velµ Be-Seyyid ~âli√
¢uddise Sırrahumâ
Hacı Bektaş-ı Veli’nin
Seyyid Salih (k.s.) ile
Görüşüp Konuşması
115a
4061-4127
İşâret Nümûden-i ◊âcµ
Bektâş-ı Velµ Be-Mollâ
Sa¡µd ü Mürµd Şoden-i Û
Hacı Bektaş-ı Veli’nin
Molla Said’e İşaret
Göstermesi ve Onun
Müridi Olması
116b
4128-4286
Âmeden-i Mollâ
Sa¡µdü’d-dµn Be-Cenâb-ı
Pµr ¢uddise Sırruhû ve
Mürµd Şoden-i Û
Molla Sadeddin’in
Pir Hazretlerine (k.s.)
Gelmesi ve Onun
Müridi Olması
121a
4287-4460
Seng Endâ«ten-i Mollâ
Sa¡µdü’d-dµn Be-Ser-i
Mübârek-i ◊âcµ Bektâş-ı
Velµ ¢uddise Sırruhû
Molla Sadeddin’in Hacı
Bektaş-ı Veli’nin (k.s.)
Mübarek Başına Taş
Atması
126b
4461-4550
Namâz Kerden-i ◊âcµ
Bektâş-ı Velµ Bâ-
Sa¡µdü’d-dµn Der-Ka¡be-i
Mua¡@@ama Nâle’llâhu
Lenâ Ziyâretehâ
Hacı Bektaş-ı Veli’nin
Sadeddin ile Kabe-i
Muazzama’da Namaz
Kılması, Allah Bizi
Onların Ziyaretine Nail
Etsin
129a
4551-4600
ALİ NİHANÎ’NİN MANZUM HACI BEKTAŞ-I VELİ VELETTENAMESİ
Der-Beyân-ı Te™lµf
Kerden-i Şey« Necmü’d-
dµn-i Kübrâ vü Endâ«ten
»alµfe-i Baπdâd An-râ
Be-Şâ†
Şeyh Necmeddin-i
Kübra’nın Telif Etmesi
ve Bağdat Halifesinin
Onu Büyük Nehre
Atması Hakkında
130b
4601-4894
Reften-i ◊âcµ Bektâşı
Velµ ¢uddise Sırruhû
Be-Medµne-i ¢ay§eriyye
Hacı Bektaş-ı Veli’nin
(k.s.) Kayseri Şehrine
Gitmesi
138b
4895-5003
Der-Beyân-ı Ân Ki ◊âcµ
Bektâş-ı Velµ ¢uddise
Sırruhû Mürdeµ-râ Zinde
Kerd
Hacı Bektaş-ı Veli’nin
(k.s.) Bir Ölüyü
Diriltmesi Hakkında
141b
5004-5043
Himmet Kerden-i ◊âcµ
Bektâş-ı Velµ ¢uddise
Sırruhû Be-¡O&mân ∏âzµ
ve Pâdişâh Şoden-i Û
Hacı Bektaş-ı Veli’nin
(k.s.) Osman Gazi’ye
Himmet Etmesi ve
Onun Padişah Olması
142b
5044-5289
Der-Beyân-ı Ev§âf-ı
Ba¡≥ı »alâ™if-i Cenâb-ı
Pµr ¢uddise Sırruhû’l-
Münµr
Pir Hazretlerinin (Kuddise
Sırruh’ul-Münir)
Halifelerinden Bazılarının
Vasıflarına Dair
149a
5290-5393
Der-Beyân-ı »alµfe-i
¿ânµ ¢uddise Sırruhû
İkinci Halife (k.s.)
Hakkında
152a
5394-5506
Der-Beyân-ı »alµfe-i
¿âlµ&
Üçüncü Halife
Hakkında
155a
5507-5669
Der-Beyân-ı »alµfe-i
Râbi¡
Dördüncü Halife
Hakkında
159b
5670-5721
Der-Beyân-ı »alµfe-i
ȉmis
Beşinci Halife
Hakkında
161a
5722-5779
İrti√âl Kerden-i ◊âcµ
Bektâş-ı Velµ ve Ba¡≥
Ve§âyâ-yı Û Be-
~arı İsm⡵l ¢uddise
Sırruhumâ
Hacı Bektaş-ı Veli’nin
Ölmesi ve Onun Sarı
İsmail’e (k.s.) Bazı
Vasiyetleri
162b
5780-5866
Velâyet Nümûden-i ◊âcµ
Bektâş-ı Velµ ¢uddise
Sırruhû Ba¡de’l-İrti√â
Hacı Bektaş-ı Veli’nin
(k.s.) Öldükten Sonra
Velilik Göstermesi
165a
5867-5920
Özetle Hacı Bektaş-ı Veli’nin nesebi, ailesi, doğumu, çocukluğu, tahsili ve
yaşamı ile göstermiş olduğu kerametleri konu edinen Velayetname, değişik
müellif ve müstensihler tarafından mensur, manzum ve manzum-mensur ol-
mak üzere defalarca kaleme alınmıştır. Bu eserlere ait yazma nüshalar üzerine
araştırmacılar tarafından bazı çalışmalar yapılmıştır.