BEŞİNCİ BAB · İKİNCİ FASIL · Üçüncü Madde
**Artículo Tercero**
Se ordena tratar a todas las personas con buenas costumbres, comportándose con generosidad y hablando con palabras dulces, siguiendo las enseñanzas de los sabios, y es necesario cultivar la amistad con todos en su nivel intelectual, así como elegir y preferir lo más importante en cada empresa que se emprenda [372/a].
¡Oh, amado! Ten presente que los doctos han dicho:
La generosidad es el adorno del hombre; el perdón es la mejor forma de clemencia. La humildad es fruto del conocimiento. El pilar del conocimiento es la gentileza, la veracidad y la generosidad. La mentira es deshonra y humillación. La salvación está en la verdad. La felicidad y la bendición están en la gentileza. La humildad es prosperidad y honor; la arrogancia es la esencia de la perdición. La moderación es dignidad y facilidad, mientras que la codicia y la avaricia son humillación y pobreza.
Una promesa es una enfermedad cuya cura solo se encuentra cumpliendo las promesas. Oponerse a un hombre sensato causa el más agudo dolor; guardar silencio ante un necio es darle la mejor respuesta. El generoso agradece por lo poco, mientras que el de mal carácter no es agradecido ni siquiera por lo mucho. La lengua es la balanza del hombre; distingue al inteligente del ignorante.
El creyente trata con clemencia a quien no se comporta con él con justicia. La paciencia desciende sobre su corazón en proporción a los sufrimientos. El creyente es apacible y gentil, prefiere la facilidad, confía en los demás y se le tiene confianza. El mentiroso y el engañoso es Satanás; pero aparenta ser humano. Es necesario que los gobernantes sean gentiles y perdonadores (rífk y afv); es esencial para el pueblo ser gentil y generoso (hilm y kerem). El generoso cumple sus promesas, pero perdona a quien se retracta de ellas.
Abstenerse de lo que está en manos del pueblo es una de las dos generosidades. Dar limosna al mendigo es una de las dos caridades. Un cónyuge adecuado es una de las dos felicidades. La cercanía a Dios solo se logra con la oración. Acercarse a la gente es no pedirles nada. El amigo es como un espejo tuyo; pero la diferencia entre ustedes es que él no eres tú. Consultar te da tranquilidad, y quien consulta recibe misericordia. La gentileza del hombre gentil tiene tal efecto contagioso e influyente que todos son sus ayudantes contra su enemigo. La gentileza con la humildad es como el poder con el perdón.
Quien adopta la bondad como lema considera sus acciones como una deuda que debe saldar. El de mal carácter y avaro ve las buenas obras que ha hecho como una deuda que los demás tienen hacia él, para cobrarla de ellos.
Los amigos son como un alma en diferentes cuerpos. El creyente soporta el sufrimiento del pueblo y nadie se siente ofendido por él ni sufre a causa suya. El hombre generoso protege su honor con sus bienes. El de mal carácter y avaro protege sus bienes con su honor. Ayuda para ser ayudado, e incluso a quien te hace daño, obróclele bondad para dominarlo. Concede a quien desees que sea tu súbdito, hazte independiente de quien desees que sea tu igual, o conviértete en dependiente de quien desees que sea tu cautivo. Vístete y adórnate de tal manera que no seas famoso ni despreciado. Di al pueblo lo que te gustaría escuchar, perdona los defectos tanto como puedas y oculta las faltas.
Habla con la gente de la misma forma en que te gustaría que ellos hablaran contigo; así estarán seguros de ti y tú estarás seguro de ellos. Acepta las disculpas del que te pide perdón y perdona a quien te hace daño, hablándole con palabras suaves. Sé obediente ante los superiores para que los inferiores también sean obedientes contigo. La esperanza del creyente está en Dios; quien espera en otra cosa queda privado de lo que desea. Evita aquellas acciones que desacreditan al dueño y cuando se pregunte quién las cometió, el responsable se avergüenza y niega sus actos. Si traicionaste a un hombre generoso, ten cuidado con él; y si le hiciste un favor a un hombre de mal carácter y avaro, ten cuidado también con él. Las palabras vacías y la broma causan calamidades. Desperdiciar el tiempo con cosas vanas es dilapidar la vida. Evita el chismorreo y la difamación (nemîme), porque estos dos alejan al hombre de Dios y del pueblo. Ten cuidado con la avaricia, pues los parientes la aborrecen y los necesitados se enojan con ella.
El tesoro más valioso es ser amado por el corazón del amante. Ser gentil y humilde (halim selim) son cualidades apreciadas y queridas. El conocedor de Dios (en ocasiones) pide perdón a los hombres, no presta atención al comportamiento del hombre de mal carácter y le otorga consideración [372/b]. La virtud más excelente del conocimiento es ser gentil y apacible (hilm y sekînet). La mejor vestimenta es aquella que te hace lucir bello y refinado entre la gente y evita que hablen mal de ti.
El pobre llega a la puerta como enviado de Dios; quien le da algo, lo ha dado al que lo envió. Quien lo rechaza, ha rechazado al que lo envió. La mejor virtud es visitar a quien te corta la relación, obróclele favor a quien te priva y perdona a quien te hace daño. Que el pueblo necesite tu ayuda es una bendición de Dios y su preferencia por ti; valórala y no te desanimes, pues la bendición puede convertirse en castigo. Si hablas, di la verdad. Si posees algo, gíralo con gentileza. Si haces una promesa, cúmplela. Si haces el bien, ocúltalo. Si estás cerca de un avaro, debes conformarte con ayunar. Trata al de mal carácter con gentileza para sumirlo en tristeza; así estarás demostrando que lo has humillado. No te conviertas en ejemplo del hombre de mal comportamiento.
La generosidad lleva a la nobleza, la gratitud aumenta las bendiciones, el buen trato genera amistad y la gentileza es valentía. La compañía y la amistad del que se gana por bondad perduran. La generosidad convierte a los nobles en sirvientes. La gentileza…
bütün zorluklar kolay olur. Tedbirli davranmakla sebepler(in yerine
gelmesi) kolaylaşır. Selâmı yaymak güzel haslettir ve ihsanın tamamı
minneti terk etmektir.
Tevâzuun meyvesi yüceliktir. Kanaatin meyvesi izzet sahibi olmaktır.
Güzel sohbet muhabbeti artırır ve güzel ahlâk her fazîletin aslıdır. Güzel
ahlâk insana hayırlı arkadaştır. Güzel huy insana (verilmiş) ne güzel
yardımcıdır. İnsanlarla öyle dostluk kurmalısın ki bir yere gidersen seni
arasınlar ve eğer vefat edersen (ardından) ağlayıp seni ansınlar.
İlmin başı yumuşak huylu ve mülâyim olmaktır. Yumuşak huylu olmanın
başı öfkesini yutmak ve tahammül etmektir. Hikmetin başı insanlara karşı
güler yüzlü olup iyi geçinmektir. Aklın başı sevgiyle dostluktur. Güzel
ahlâk insanı saadete götürür. İnsanın yumuşak huyluluğu ve cömertliği
düşmanını ona muhabbet ettirir. Yumuşak huyluluğun zekâtı insanlara güler
yüzlü davranıp iyi geçinmektir. İlmin zekâtı ise akıl sahiplerine onu
öğretmektir. İlmin süsü yumuşak huyluluk ve rızâdır. Hilmin zineti ise
eziyetlere katlanmaktır. Güç ve kudretin zineti insaf etmektir. Nimetin süsü
akrabayı ziyarettir (sıla-i rahim.)
Muhabbetin sebebi cömertliktir. Kaynaşmanın sebebi vefâ duygusudur.
Ayrılığın sebebi ihtilaflardır. Fakirliğin sebebi israftır. Kerem sahiplerinin
âdeti yumuşak söz söylemek ve selâmı yaymaktır. Senden râzı olana
teşekkür etmen onu senden râzı eder ve sana olan cömertliğini artırır. Sana
buğz edene teşekkür etmen, onun seninle barışmasını ve sana muhabbet
etmesini gerekli kılar. Yumuşak huyluluk ve güleryüzlülük düşmanın
gönlünü fethetmenin anahtarıdır. Gönüllerdeki sekînet (huzur hâli)
zinetlerin en güzelidir. Güzel ve sâdık arkadaşlar hayatın süsü olup belâlara
karşı yardımcıdır.
Güzel huy ile cömertlik, zenginlik ve bolluğa sebeptir. Selâmı yaymak ve
insanlara yumuşak sözler söylemek bütün yaratılmışların sevgi ve
dostluğunu getirir. Evliyânın âdeti yumuşak huylu, cömert, dost canlısı ve
geçim ehli olmaktır; belâ ânında mesrûr olmak, şiddette sabırlı olmak ve
sarsıntı anında vakur olmaktır. Malınla cömert, sırrınla cimri ol ki malını
dağıtan kıymetli ve izzetli, emanetini korumayan zelil olur. Dili tatlı olanın
dostu ve çevresi çok olur. Seni metheden belki kurban da eder. Sana nasihat
eden ola ki ayıbını da söyler.
Sana mülayim olanın muhabbeti lâzımdır. Bir işe olan kararlılığını
(vakitsiz olarak) açıklayanın kararlılığı uykudadır. Kim Hak’tan gayrısını
isterse, o mahrum olmaya müstehaktır. Kim halka eziyet etmezse, kimse
ona düşmanlık beslemez. Ahlâkı (güzel) olanın rızkı geniş ve kadri yüce
olur. Senin şiddetinden korkan, (senin) ölümünü ister. Sana [373/a] hüsn-i
zan besleyenin zannını doğrulayasın. Güzellik ve güleryüzle ıslah
olmayanın, (ancak) kötülükle ıslah olacağını bilmelisin. Övgü ile terk
etmeyen, kötülemekle terk eder. Çünkü ayıbı dillere düşüp halk onu söyler.
Öfkesini yutan hilmini tamamlamış olur. İnsanlarla güzel geçinen selâmet
bulur. Öfkesine sâhip olan yumuşak huyludur. Şehvetine sâhip olan hikmet
sahibidir.
Ahlâkı iyi olan yumuşaklıkla söyler; hem rahat eder, hem rahat ettirir.
İnsanlarla iyi geçinenin ayıpları gizli kalır. Halkın ayıplarını araştıranın
ayıpları bir bir ortaya dökülür. Nasihat kabul eden kötülüklerden kurtulur.
Sana yönelip gelene yardım etmen lâzımdır. Âlime hürmet etmek Yaratan’ı
tazim etmektir. Devlet başkanına itaat Mevlâ’ya itaattir. İnsanlara kuyu
kazan, (kazdığı kuyuya) kendi düşer. Önüne çıkan küçük bir musibeti
büyük sayan, ondan büyüğü ile mübtelâ olur. Kim ki halkın sırlarını ifşâ
edip söylerse, Hak teala da onun sırlarını açığa çıkarır. (İnsanların) gizli
sırlarını araştıran, kalplerin sevgisinden mahrum kalır. Halka ihsan eden
Hak’tan ihsan bulur ve bütün işlerinin sonu hayır olur. Kendisine kötülük
edene ihsan eden her fazîleti bulur.
Kendi üstünde olanlarla iyi geçinen muradını alır. Dostunun (en ufak)
hatasına tahammül etmeyen, ölüm hastalığında yalnız kalır. İnsanlara
teşekkür etmeyen Hak tealaya şükretmemiş olur. İnsanlardan utanmayan
Hak’tan hayâ etmemiş sayılır. Nâ-mahreme bakmayanın kalbi rahat bulur.
Sana söz taşıyan senden de söz taşıyabilir. Senin yanında başkasından
teşekkür isteyen, senden de teşekkür istemiş olur. Alçakları kötüleyen,
aslında kendi nefsine kötülük etmiş olur. Anne babasına itaat edip boyun
eğen, kendi çocuklarını itaatli bulur. Sâdık arkadaş en büyük nimettir. Kendi
kötü huyunu bilmek ve itiraf etmek en büyük şereftir. Doğru sözlü olmak,
yumuşak davranmak ve iyi hâl sahibi olmak ikbal alâmetidir.
Allah’a kulluk gibi izzet, kanaat gibi hazine olmaz. Edep gibi asâlet, ilim
gibi şeref olmaz. (Kusurları) görmezden gelmek gibi yumuşaklık, (hataları)
bilmezden gelmek gibi akıllı davranış olmaz. Yaratan’a isyan olan işte,
mahlûka itaat etmek gerekmez. Yalan söyleyen kimseden hayır gelmez.
Akıllı kimseye gereken odur ki, cahillerle doktorun hastaya hitâbı gibi
konuşsun. O hiddetlenip kaba davrandıkça, bu mülâyim söylesin. Sakın
kerem sahibinin elini tutma. O ihsan ettikçe sen onu men etme. Ta ki (iyilik
yapma) imkânları elinden alınmış (meslub) bir kimse olup gitmeyesin.
Halkın beğenmediği işleri sen yapma ki, hakkında iftira etmeye
başlamasınlar. İyilik yapanla kötüyü bir tutmayasın ve iyilik yapanları hayır
dualarından unutmayasın.
Cimri ve korkaklara iş konusunda danışma. Kadına yük olma ve onun
malından müstağnî ol. Çünkü onun yapısında minneti artırmak ve ihsanı
inkâr etmek vardır. Yapılan iyilikleri çabucak unutup hata ve kusurları
Quien no olvida, no es amigo, sino enemigo. No confíe el gobierno y la administración de los asuntos a la mujer; la mujer es como el perejil, no es heroína. No la someta a cargas pesadas.
No anhele sentarse por encima de todos en un asamblea. No se eleve por sí mismo sin que los presentes lo inviten.
Estrofa
Acércate a quien esté por encima de ti, sin ser invitado.
Un insensato puede hacerte descender.
Esto es propio de los hombres de virtud.
Que su estima sea elevada, pero su corazón humilde.