Zahiri Ateş ve Beden Mumu
İnsanın manevi hayatı, bedeniyle ruhu (canı) arasındaki sürekli bir mücadele üzerine kuruludur. Büyük arif Mevlânâ Celâleddîn-i Rûmî, bu hakikati mum misaliyle açıklar: Zahirdeki fiziki ateş, karanlığı gidermek için bir mum suretinde durur ve yandıkça o mum tamamen yok olup gider. Cansız bir mum, ateşte eriyip tükendiğinde geriye ne bir iz ne de bir ışık kalır. Fakat insan bedenini temsil eden mum, bunun tam aksinedir. İnsanın bedeni riyazetle, ibadetle, nefsine muhalefetle eridikçe ve azaldıkça; içindeki canın (ruhun) ışığı, parlaklığı ve gücü artar. Yani bedensel hazlardan verilen her taviz, ruha muazzam bir aydınlık ve kuvvet kazandırır.
Kalıcı Nur ve Fani Gölgeler
Bedene ait olan her şey geçici ve çürümeye mahkûmdur; can mumunda parlayan şule ise Rabbani (Allah'a ait) bir nura sahiptir. Bu can ışığı kalıcı olduğu için, geçici varlıkların maruz kaldığı yok oluş gölgesi ondan çok uzaktır. Tıpkı bulutun gölgesinin sadece yere düşmesi ama güneşi karartamaması gibi. Dünya nimetleri, makamlar ve beden sağlığı fani birer gölgeden ibarettir. Şükürsüz kişinin yanından güzellik, hüner ve sahte sevgiler hızla kaybolup gider; öyle ki bir daha onlardan eser bile görülmez. Ancak canını Allah'a bağlayan kâmil müminin nuru, beden toprağa karışsa bile ebediyen parlamaya devam eder.
Ateşte Pişen Demir Misali
Ruhun bu ilahi nura kavuşabilmesi ve saflaşması için çile ateşinde pişmesi, imtihanlara sabretmesi gerekir. Nasıl ki elma veya taze ayva hafif bir sıcaklıkla güzelleşiyor ama sert demirin güzelleşmesi ve şekil alması için kızgın ateşlere, ejderha alevlerine girmesi gerekiyorsa, kâmil insanların ruhları da büyük fedakârlıklarla, sert imtihanlarla dövülerek parlatılır. O ateşi içine çeken demir, saflığa ve amaca ulaşır. Mümin de karşılaştığı sıkıntıları, bedeni zayıflatan hastalıkları veya riyazet çilelerini ruhunu parlatan ilahi birer ateş olarak görmeli, fani varlığını (beden mumunu) Hakk'ın yolunda eritmekten çekinmemelidir.