İlim, İslâm dininin temelidir ve her müslümanın üzerine bir farzdır. Gazâlî ilmi iki ana kısma ayırır: Muâmele ilmi (fiil, terk ve itikatla ilgili pratik bilgiler) ve Mükâşefe ilmi (kalp temizlendikten sonra açılan gizli hakikatler). İlim, insanı Allah’a yaklaştıran, meleklerin mertebesine yükselten ve dünyada dahi sultandan daha üstün bir izzet kazandıran en faziletli ameldir.
Bu yolculuğun merkezi ise kalptir. Kalp, hakikati yansıtan bir ayna gibidir; ancak günah kirleri, dünyevî hırslar ve kötü ahlâk bu aynanın paslanmasına ve hakikati görmesine engel olur. Kalbin asıl gıdası ilim ve hikmettir; bunlardan mahrum kalan bir kalp mânen ölü sayılır. İnsanın hakikati, göğsündeki et parçasında değil, "Lâtife-i Rabbâniye" denilen bu ruhanî cevherdedir. Zikir ve ibadetler, bu kalp aynasını cilalayarak ilâhî nûrların oraya akmasını sağlar.