İki Cins Alem ve İnsanın Yaratılışı
Allah Teâlâ, muazzam bir kudretle yarattığı âlemi temel olarak iki cinsten var etmiştir: Cisimler âlemi ve ruhlar âlemi. İnsanın varoluş gayesini anlayabilmesi için, öncelikle kendi mahiyetini, yani beden ve ruh arasındaki bu ikili yapıyı idrak etmesi gerekir. İnsan, sadece etten ve kemikten ibaret bir varlık değildir; onun asıl cevheri, melekût âleminden gelen ve Allah'ı tanımaya, O'nun cemalini sevmeye istidatlı olan kalbidir. Kalp cevherinin üstünlüğünü ve kıymetini bilmeyen bir kimse, bu muazzam potansiyeli dünya meşgalelerinde ziyan ederek büyük bir aldanış içine düşer. Zira bu cevherin asıl gıdası ve lezzeti ahirettedir; tasasız neşe, fani olmayan beka ve şüphesiz mağfiret ancak Allah Teâlâ'nın cemalini görmekle elde edilir.
İnsani Ruh ve Hayvani Ruhun Dengesi
İnsanın iç dünyasında bir "hayvani ruh" bir de "insani ruh" bulunur. Hayvani ruh, insani ruha hizmet etmek ve onu hedefine taşımak için verilmiş bir binek hükmündedir. Manevi rehberler, bu durumu kandil misaliyle açıklarlar: İnsani ruhu, kendisinden aydınlık saçan bir nur; hayvani ruhu ise o nurun parladığı kandil olarak düşünebiliriz. Hayvani ruh bedenin maddi ihtiyaçlarını ve canlılığını sağlarken, insani ruh ebedi hayatı ve Hakk'ın rızasını arzular. Eğer bu binek olan hayvani ruh isyan edip bozulur veya mizacı yozlaşırsa, kalp ve beden helak olur. Bu sebeple insanoğlunun en büyük vazifesi, binek olan nefsini (hayvani ruhunu) aklın ve imanın kontrolünde tutarak onu asıl hedefine yöneltmesidir.
Bineğin Fani, Ruhun Baki Oluşu
Dünya hayatı, ruhun ahirete hazırlanması için konakladığı geçici bir menzildir. Cisimler âlemi, ruhlar âlemine bu maksatla bir konak olarak yapılmıştır ki, ruhlar bu âlemden ahiret azıklarını alsınlar. Ecel saati gelip çattığında beden (binek) toprak olur, fakat insani ruh baki kalır. Binek ve aletin zayi olması, asıl varlık olan ruhun yok olmasını gerektirmez. Bedensiz kalan ruh, ya dünyada kazandığı nurlarla aydınlık bir şekilde aslına döner ya da dünyevi arzulara esir olmuşsa büyük bir hüsranla karanlıkta kalır. Bu hakikati bilen akıllı bir mümin, yatırımını fani olan binek için değil, ebediyen yaşayacak olan ruh cevheri için yapar.