Zühdün Mahiyeti ve Dünyayı Terk
İslam maneviyatında zühd, kalbin dünyaya ve geçici lezzetlere karşı duyarsızlaşması, ahiret nimetlerine yönelmesidir. "Münciyât" (kurtarıcılar) arasında sayılan zühd ve fakr, kişinin dünya malına sahip olmaması değil, o malın kalbinde bir yer işgal etmemesidir,. Bir arifin ifadesiyle, "Zühd, dünyadan el etek çekmek ve kimin eline geçerse geçsin kaygılanmamaktır". Gerçek zahit, gözünde dünyanın küçüldüğü ve gönlünün onu kolayca terk edebildiği kişidir. Mülkten çıkarak rahat bulan zahit, ne kazanılan mala aşırı sevinir ne de kaybedilen mala üzülür; onun tek gayesi Allah'ın rızasına ulaşmaktır.
Fakr Makamının Yüceliği
Tasavvufta "fakr", maddi yoksulluktan ziyade, kulun Allah'ın huzurunda kendi mutlak acziyetini hissetmesi ve O'ndan başka hiçbir şeye muhtaç olmadığını idrak etmesidir. "Fakr, Rabbınla tüm kâinattan müstağni olmandır". Kâmil dervişler, nefsin arzularından ve sebeplerden soyutlanarak Hak Teâlâ'ya sığınırlar. Zarurete dayanmayan hiçbir fakirlik fazilet değildir; asıl fazilet, dünya ve ahiretten ilgiyi kesip tamamen Allah'a bağlanmaktır. Ahirette insanlara fakirlikleri veya zenginlikleri değil, bunlara karşı gösterdikleri "sabır ve şükür" sorulacaktır.
Gönül Zenginliği ve Tevekkül
Zühd ve fakr makamına erişen bir mümin, yeryüzünün en zengin ve hür insanıdır. Zira onun boynunda maddeye veya makama duyulan hiçbir tamahın tasması yoktur. İbn Atâullah el-İskenderî, "Fakirliğimde nasıl fakir olmayayım?" diyerek Allah'a duyulan mutlak muhtaciyetin aslında en büyük hazine olduğunu ifade eder. Dünyanın fani heveslerini terk edip, helal kazançla yetinerek kalbini Allah'a tahsis eden kul, gerçek mürüvvete ve yiğitliğe adım atmış olur. Zahitlik, insanın çevresine küsmesi değil, tam aksine ilahi muhabbetle dolarak fani eşyanın esaretinden kurtulmasıdır.