İbadetin Ruhu Olan Niyet
Din, sadece fiziksel ritüelleri yerine getirmekten veya dış görünüşü düzeltmekten ibaret değildir. İslam ahlakında bir eylemin (amelin) değer kazanması, tamamen kalpteki niyetin saflığına (ihlasa) bağlıdır. Geylânî (k.s.), gösterişçi dindarları uyararak şu çarpıcı misali verir: "İçi harap olunca kapının güzel olması neye yarar? İçinde bulunan kıymete göre kapıya önem verilir". İçi nifak, haset ve kibirle dolu olan bir kimsenin dışarıda saatlerce namaz kılması veya sadaka dağıtması, harabeye dönmüş bir evin dış cephesini yaldızlamak gibidir. İhlas olmadan yapılan ibadet, ruhsuz ve çürük bir cesede benzer.
Nifak ve Desinler Hastalığı
Bir ibadeti veya hayrı sırf insanlar görsün, beğensin ve takdir etsin diye yapmak (riya), Allah'a karşı işlenen en sinsi şirktir. "Yazık, kullar görmesin diye perde arkasına çekiliyorsun. Ama Yaratan'ı gördüğün yok" sözü, insanın Allah'ı unutup fani kulların nazarına nasıl taptığını deşifre eder. Gündüz halkın içinde takva sahibi görünürken, gece yalnız kaldığında haramlara dalan kişi (münafık), aslında büyük bir manevi iflasın içindedir. "Ben özle olurum, dış kabukla işim yoktur" diyen maneviyat tabipleri, şekilciliğin ruha asla şifa vermeyeceğini haykırırlar.
Özü Tamir Edip Hakikate Ermek
Manevi binanın ayakta kalabilmesi için temelinin, yani "kalbin" sağlam olması gerekir. Kul, ibadet ederken sadece Allah'ın rızasını gözetmeli, fani insanların övgüsünü veya yergisini tamamen kalbinden söküp atmalıdır. İç âlemini Allah'ın zikriyle, tevbeyle ve ihlasla mamur eden bir müminin yüzüne doğal bir nur yansır. O, dışını süslemek için ekstra bir çaba harcamaz; çünkü içi altın olan bir küpün dışarıya yaydığı zarafet kendiliğindendir. Gösteriş zindanından kurtulup ihlas meydanına çıkan kul, ebedi kurtuluş beratını eline alır.