İstemeden Verilen İlahi Lütuf
Dua, insanın acziyetini Yaratıcısına arz etmesinin en güzel yoludur. Ancak tasavvuf ahlakında duanın da kendine has yüce bir edebi vardır. Kâmil müminler, sadece dünyevi ihtiyaçlarını sıralayan birer dilekçe sunmak yerine, kalplerini bütünüyle Allah'ın zikrine bağlarlar. Abdülkadir Geylânî (k.s.), bu yüce makamı Peygamber Efendimiz'in naklettiği şu kudsî hadisle müjdeler: "Benden bir şey istemeden benim zikrimle meşgul olan kimseye, isteyenlerden daha fazlasını veririm". İnsan, kendi dertlerini unutup sadece Rabbini zikretme lezzetine daldığında, Allah onun dile getiremediği bütün arzularını, hatta hayal bile edemeyeceği nîmetleri onun önüne serer.
Zindan Ehline Açılan Pencere Olarak Dua
Elbette ki darlıkta ve sıkıntıda Allah'a sığınmak, kul olmanın gereğidir. "Dua, batan kişi için bir nefestir; zindan ehli için bir pencere hükmünü taşır". Dünyanın keder ve imtihan zindanında boğulmak üzere olan ruhlar, o manevi pencereden nefes alırlar. Ancak bu sığınışta isyan, acelecilik ve "Neden duam kabul olmadı?" gibi şikayetler yer almamalıdır. Hakiki kul, duayı bir tahakküm aracı olarak değil, Allah ile arasındaki bağın, yakınlığın bir vesilesi olarak görür ve icabetin vaktini de O'nun sonsuz hikmetine bırakır.
Duanın Niyetle Bütünleşmesi
Yapılan her duanın ve ibadetin Hak katında kabul görebilmesi için, eylemin altındaki "niyetin" halis olması şarttır. "Dua etmek ve etmemekte niyetinize bakınız, ancak ilme ve maruf şeylere tâbi olmak gerekir". Nefsin hırslarıyla, başkasına zarar vermek veya sırf fani dünyalıklar elde etmek amacıyla yapılan ısrarlı dualar, insanı manen körleştirir. Duada edep, kulun acziyet seccadesine oturup, kalbini tüm sahte heveslerden temizleyerek "Sen ne dilersen o olsun Ya Rabbi" diyebilmesidir.