Duanın Kabulündeki İlahi Sır
İslam ahlakında dua, aciz bir kulun, mutlak kudret sahibi olan Yaratıcısına hâlini arz etmesi ve O'na sığınmasıdır. Ancak birçok insan, ettiği duanın anında gerçekleşmesini bekler; duası geciktiğinde ise kalbine şüphe düşer ve Rabbine karşı gizli bir kırgınlık hisseder. Abdülkadir Geylânî (k.s.) Hazretleri, "Duâya İcâbeti Geciktirdi Diye Rabb'e Gücenmenin Nehyi" hususunda müminleri şiddetle uyararak, bu tavrın imanla bağdaşmadığını belirtir. Eğer istenen şey kaderde o kul için yazılmışsa, kul istese de istemese de vakti gelince ona ulaşacaktır. Eğer kaderinde yoksa, bütün dünya bir araya gelse onu o kula veremez. O hâlde duanın asıl gayesi, sonucu zorlamak değil, kulluk makamında acziyeti itiraf ederek Allah'ın kapısında edeble beklemektir.
Aceleciliğin Şeytani Doğası ve Teenni
Duanın hemen gerçekleşmesini istemek ve gecikmesi durumunda umutsuzluğa kapılmak, şeytanın insana kurduğu en tehlikeli tuzaklardan biridir. Geylânî Hazretleri, "Aceleci olursan şeytanın askeri olursun. Dikkatli hareket ve sabır ise Hak tarafından ilham olunur" diyerek müminleri uyarır. Kul, duada devamlılık göstermeli, Rabbine karşı hüsnüzan beslemeli ve sıkıntının giderilmesini sükûnetle beklemelidir. İcabetin gecikmesi, aslında kulun O'nun kapısında daha fazla yalvarması, manevi kirlerinden arınması ve kulluk edebinde olgunlaşması için verilmiş ilahi bir mühlettir. "Niçin duama cevap verilmiyor?" diye isyan etmek, Hakk'ın mutlak ilmini ve hikmetini sorgulamak demektir ki bu, kulu helake sürükler.
Duada Teslimiyet ve İlahî Lütuf
Gerçek bir irfan sahibi, duasının neticesi ne olursa olsun Rabbine darılmaz. O bilir ki, şayet istediği şey verilmemişse, bu durum ahirette ona çok daha büyük bir mükafat olarak dönecektir. Geylânî (k.s.), dua kapısının inananlar için bir nefes borusu, zindandakiler için bir pencere olduğunu belirtir. Kul, duasında kendi gücünden ve kuvvetinden tamamen feragat etmeli, "Benim için hayırlı olanı Sen bilirsin" teslimiyetiyle ellerini açmalıdır. Allah'ın emirlerine harfiyen uyan, yasaklarından kaçınan ve kaza ile kadere rıza gösteren bir kulun duası, er ya da geç mutlaka ilahi dergahta yankı bulur ve o kul, Hakk'ın rahmet ve şefkat örtüsüyle çepeçevre sarılır.