Zenginliğin Gerçek Mahiyeti
İslam dini, dünyadan tamamen el etek çekip yoksulluk içinde yaşamayı (ruhbaniyeti) emretmez. Mal ve mülk sahibi olmak özünde kötü değildir; asıl felaket, o malın kişinin kalbini ele geçirip onu Allah'ı anmaktan alıkoymasıdır. Abdülkadir Geylânî (k.s.), manevi yolda mal ile kurulması gereken doğru ilişkiyi muazzam bir tasvirle açıklar: "Bir eline dünyayı, öbür eline de âhireti al. İkisini yanyana getir. Bir yere yerleştir. Aralarından çık. Mevlâna yönel". Yani mümin, dünya malına sahip olabilir, onu elinde tutabilir, ticaretini yapabilir; ancak kalbi ondan tamamen çıplak ve bağımsız olmalıdır. Kalbinde yalnız Allah sevgisi barındıran bir kul, gerçek zengindir.
Malın Hizmetkâr Olması
Mülkü kalbine sokan kişi, malının kölesi olur; malını kalbinden çıkaran kişi ise malın efendisi olur. Geylânî Hazretleri, "Malınızı evinizde dursun; ceplerinizde ve çocuklarınızın elinde beklesin… Siz bir yanda bekleyiniz" diyerek, zenginliğin sadece bir emanet olduğunu hatırlatır. Kul, kazandığı helal serveti nefsinin şımarıklığı veya kibri için değil, Allah'ın rızasına uygun işlerde (hayır, hasenat, zekat) harcamalıdır. Bu şuurla hareket eden bir mümin, ne malı arttığında şımarır ne de azaldığında isyan eder; çünkü o bilir ki rızkı veren de alan da yalnızca Mutlak Rezzak olan Allah'tır.
Kanaat Hazinesi ve Hırsın Sonu
Hakiki hürriyet, bitmek bilmeyen dünya hırslarından azat olmaktır. İnsanoğlunun gözü doymak bilmez; "Dünyayı toplamak için hırsa kapılan, gösteriş yapar". Oysa Geylânî (k.s.), "Kendine ve çocuklarına kanaati öğret. Kanaat sahibi olmayı, onlara yeter gör" diyerek, ihtiyaç miktarıyla yetinmenin kalbe büyük bir sükûnet vereceğini öğretir. Hırs, insanı rezil eder, onu zalimlere ve mahlukata boyun eğmeye zorlar. Kanaat eden kişi ise, Allah'ın kendisine ayırdığı kısmete razı olarak, rızık peşinde koşarken imanını ve şerefini zedelemez.
Geçici Olana Değil, Baki Olana Yatırım
Dünyalık elde etmek uğruna ahiretini satan insan, en büyük iflası yaşayan tüccardır. "Şu günün, ömrün için son gün olduğunu bil" şuuruyla yaşayan bir mümin, elindeki malı ahiret azığına dönüştürmekte tereddüt etmez. Ölüm meleği geldiğinde, cebimizdeki altınlar veya oturduğumuz konaklar kabir kapısından öteye geçemeyecektir. Bu gerçeği idrak eden irfan ehli, ellerindeki nimetleri dünyada fakirlere dağıtır, yetimleri gözetir ve o malı ebedi ahiret yurdunda kalıcı bir hazineye dönüştürürler. Malı evde tutup kalpten çıkarmak, fani olanı baki olana çevirmenin en muazzam manevi simyasıdır.