İman Ağacının Kökleri ve Tohumları
Abdülkadir Geylânî Hazretleri, imanın insan kalbindeki duruşunu ve gelişimini muazzam bir ağaç misaliyle tasvir eder. Sabır, rıza, yakîn, muvafakat ve ilim tedarik etmek suretiyle Allah'ın rahmeti kula cömertçe sunulur. Tevhid ve iman nurları kalpte açığa çıktığında bu iman ağacı yeşermeye başlar. Bu ağacın kökü ve tohumları son derece muhkem ve sabittir; sarsılmaz bir inançla Allah'a bağlanmıştır. O ağacın meyvası ve yaprağı bol, dalı taze ve gölge vericidir. Hakiki iman, sadece dilde kalan bir ikrar değil, insanın tüm varlığını kuşatan, ona manevi serinlik ve huzur veren kudretli bir gövde gibidir.
Dünyadaki Ameller ve İmanın Muhafazası
İman ağacının gelişimi, kişinin dünya hayatındaki amelleriyle doğrudan bağlantılıdır. O ağaç her gün neşv ü nemâ bulmaktadır. Büyümesi ve yetişkin hale gelmesi için dışarıdan suni bir gübreye ihtiyacı yoktur. İman ehlinin dünyada yaptıkları; emirleri eda etmek, nehiyleri sabırla terk etmek, kaderine teslim olmak suretiyle mukadder olanı O'na havâle etmek ve bütün işlerde O'nunla muvafakat etmektir. Bu itaat ve teslimiyet, o manevi ağacı rüzgarlara ve fırtınalara karşı korur. Allah Azze ve Celle, dünyadayken işlerini görüp bağışta bulunduğu diğer kullarına ihsanını böylece tamamlar. O ağaç ve nebat yetişip gelişsin diye, gözyaşları ve tövbe sularıyla beslenir.
Zenginlik ve Şükür ile Beslenen Ağaç
Hak Teâlâ, iman ağacının etrafında onu zehirleyecek, kökünü çürütecek olan manevi zararlıları da söküp atar. Rahman ise onun imanını ister; zira bu verimi zayıf olan zenginin ağacıdır. Allah, o zengin kimsenin iman ağacının dopdolu olduğu o şeyden ona bağışladı ve ağacın kuvvet ve bekası, onun gözünden dünyadaki nimetlerle sağlanmıştır. Bu bağış ondan kesilirse o zayıf ağaç kurur. Sonunda o kimse, ya kâfir veya inkarcı olur ya da münafık veya mürtedlere karışır. Bu defa O, imânını bunlarla kuvvetlendirir, böylelikle nimet ve zenginliğin kesilmesi ona tesir etmez. Kul, ilahi hidayet ve başarıyla ağacını ebediyete kadar yeşertir.