Yolun Başında Sebeplere Tutunmak
Tasavvuf yolunda "tevekkül" (Allah'a güvenmek), kişinin çalışmayı ve vasıtaları aniden terk etmesi demek değildir. Manevi terbiyenin başlangıcında sâlik (yolcu), tıpkı yeni doğmuş bir kuş yavrusu gibi zayıf ve tecrübesizdir. Abdülkadir Geylânî (k.s.), bu süreci şefkatli bir benzetmeyle açıklar: "Bir kuş yavrusu uçabilmek için ana ve babasının yardımını ister". Bu dönemde kul; çalışır, rızkını kazanmak için sebeplere yapışır, mürşidinin öğütlerine harfiyen muhtaçtır. "İlk başta bazı sebeplere takılmak, sonra da onları bırakıp sahibine koşmak icab eder". Sebepleri kullanmak, acemilik döneminin ilahi bir kuralıdır.
Kanatların Güçlenmesi ve Uçuş
Ancak kulun kalbine iman tam manasıyla yerleştiğinde, Tevhid nuru iç dünyasını aydınlattığında, o kuş yavrusu büyümüş ve kanatları (yakîn ve tevekkül) güçlenmiş olur. "Büyüyüp uçunca onlardan bir talepte bulunmaz". İrfan sahibi olan kâmil mümin, artık rızkını patronundan veya müşterisinden bilmez, şifayı sadece doktorda aramaz. Bedeniyle sebeplere riayet etse bile, kalbiyle sebeplerden tamamen kopmuştur. O, bütün vasıtaların ardındaki "Müsebbibü'l-Esbab"ı (sebepleri yaratan Allah'ı) görmüş ve fani varlıklara avuç açma zilletinden kurtulmuştur.
Özgürlüğün ve Bağımsızlığın Zirvesi
Tam tevekküle eren kul, yeryüzünün en özgür canlısı hâline gelir. "Kanatları kuvvet bulur, rızkını yalnız başına temin eder" sırrınca, o doğrudan doğruya Allah'ın hazinesinden beslenmeye başlar. Sebepler dünyasındaki insanların minneti, kınaması veya terk etmesi onun bu ulvi uçuşunu engelleyemez. Sebepleri bir merdiven gibi kullanıp çatıya (Hakk'a) ulaştıktan sonra o merdiveni iten ârifler, hiçbir dünyevi fırtınanın düşüremeyeceği bir İlahi emniyet semasında ebediyen süzülürler.