Nifakın Ustaca Saklanabileceği Yanılgısı
Tasavvuf yolunda pek çok insan, dış görünüşünü düzelterek, elinde tesbih, sırtında cübbe ile dindar bir kisveye bürünerek halkı kandırabileceğini ve takva sahibi olarak anılabileceğini düşünür. Sıradan, avam halk bu yaldızlı dış görünüşe aldanabilir. Ancak Abdülkadir Geylânî (k.s.), içi başka dışı başka olan bu riyakârları sarsarak uyarır: "İçini belki cahil kişilere saklı tutabilirsin. Fakat ilim ve tecrübe sahibi kimselere karşı nasıl saklayacaksın?". Kalp gözü açılmış kâmil bir mürşit, kişinin içindeki nifakı, gösterişi ve gizli dünya hırsını anında teşhis eder.
Altını Bakırdan Ayıran Sarrafın Nazarı
Gerçek bir Allah dostu, insanların şekline değil, ruhlarının özüne bakar. Geylânî Hazretleri, kendi manevi makamının verdiği keskin görüşü bir sarraf misaliyle anlatır: "Sarraf cahil değildir, ona hâlinden saklı şey olmaz. Hele ilâhî bilginin verdiği kuvvete sahip olanlara asla saklı şey olmaz". Sahte bir altın, cahil bir adamı kandırabilir ama usta bir sarrafın mihenk taşına değdiği an sahteliği ortaya çıkar. Kâmil veliler, insanın içindeki o kokuşmuş niyetleri "beyaz perde üzerine konan siyah lekeler gibi her şeyi bütün inceliği ile seyrederler". Bu yüzden onların huzurunda takiyye yapmak (olmadığı gibi görünmek) en büyük ahmaklıktır.
Yaratandan Saklanamayan Sırlar
Mürşidi kandıramayan riyakâr, asıl Yaratıcı'sını kandırmaya kalktığını unutmaktadır. "Yazık, kullar görmesin diye perde arkasına çekiliyorsun. Ama Yaratan'ı gördüğün yok" ihtarında bulunan Geylânî (k.s.), bu hâlin ne kadar aptalca bir aldanış olduğunu yüzümüze vurur. Mümin, halkın övgüsünü kazanmak için giydiği sahte takva hırkasını yırtıp atmalı, içindeki tüm kirleri gözyaşı ve samimi bir tevbeyle yıkamalıdır. İçi ile dışı bir olan, sarrafın önünde saf altın gibi parlayan kalpler, İlahi huzurda da ebedi bir değere kavuşurlar.