Merdivenleri Sırayla Çıkmak
İnsanın manevi hayatı, bir anda zirveye ulaşılan bir sıçrama değil, basamak basamak kat edilmesi gereken sistemli bir yolculuktur. Abdülkadir Geylânî (k.s.), bu mertebeleri bir okulun sınıflarına benzetir ve aceleciliği men eder: "Henüz İslâm oluşun sahih değil; iman faslına nasıl varırsın? İmanın kuvvet bulmadı; ikan hâlini nasıl bulursun? İkan hâlin kâmil olmadı; marifet ve velayet hâlini neyle bulursun?". Bir kul, öncelikle şeriatın farzlarını (İslam'ı) harfiyen yerine getirmeli, sonra bu kuralları kalbine indirmeli (İman) ve en nihayetinde zerre şüphe barındırmayan kesin bir inanca (İkan) ulaşmalıdır.
İrfan ve Muhabbete Ulaşmak
İkan makamında sebat eden ve nefsini terbiye eden kul, Hakk'ın yardımıyla manevi sinesini genişletir. "İman sahibinin imanı kuvvet bulursa; artık ona, 'İkan sahibi' denir. İkanı kuvvetli olursa ona, 'Arif' denir. İrfanı sağlam olana, 'Âlim' denir. İlmi son haddine varana, 'Muhabbet ehli' derler.". Kul, ilahi bilgiyle donatıldıktan sonra mutlak bir aşka (muhabbete) dalar.
Sevilme ve Aranma Makamı
Muhabbet deryasında kendi varlığını eriten aşık, bir süre sonra bizzat "aranan" ve "sevilen" (Mahbûb) konumuna yükselir. "Daha sonra bunu da bırakır, artık aramaz, aranır. Artık bu kul, kemâl sahibidir, aklına aldığını bırakmaz.". Bu seviyeye gelen kâmil insan, artık kendi şahsi gayretleriyle değil, doğrudan doğruya Allah'ın iradesi ve çekmesi (cezbesi) ile hareket eder. O, yerin ve göğün en seçkin misafiri olmuştur.