Dünyevi Kaygıların Kalbi İşgali
İnsanoğlunun manevi hayatını felce uğratan en büyük hastalıklardan biri, bitmek tükenmek bilmeyen rızık endişesidir. Dünya hayatının geçici telaşlarına öylesine dalınır ki, rızkı veren Mutlak Rezzak unutulur ve sebepler putlaştırılır. Abdülkadir Geylânî Hazretleri bu gaflet hâlini şiddetle eleştirerek, rızık için üzüntüye düşmenin yersizliğini vurgular: "Rızkın için üzüntüye düşme. O seni arar; öyle arar ki, sen onun kadar arayamazsın". İnsan, bugünün geçimini sağladıktan sonra yarının endişesini taşımamalıdır. Zira yarına ulaşıp ulaşamayacağımız dahi meçhuldür. Dünü nasıl aramıyorsak, yarını da aynı teslimiyetle Hakk'a havale etmemiz kulluğun en temel gereğidir.
Çalışmak ve Allah'a Güvenmek Arasındaki Denge
İslam'da rızık endişesini terk etmek, çalışmayı ve gayreti bırakmak anlamına gelmez. Kul, helal yoldan rızkını kazanmak için meşru sebeplere sarılmalıdır; ancak kalbini bu sebeplere bağlamaktan şiddetle kaçınmalıdır. Çalışmak bedenin, tevekkül ise kalbin işidir. Maneviyat sultanı Geylânî (k.s.) şöyle buyurur: "İmanın kemale ermediği için darlığa pek dayanamazsın. Geçimini temine çalış… İmanın kemale erince sana tevekkül gerek. Allah'a güven. Yine çalış; fakat Allah'a çalışmandan fazla güven". Gerçek tevekkül ehli, dükkanında veya tarlasında ter dökerken dahi rızkını müşterisinden veya patronundan değil, doğrudan doğruya Allah'ın lütfundan bekleyen kimsedir.
Sebepleri Aradan Çıkarıp Rezzak'ı Görmek
Manevi mertebelerde yükselmek isteyen bir mümin, rızkın sadece dünyevi çalışmanın değil, ilahi takdirin bir neticesi olduğunu kavramalıdır. Dünyalık peşinde hırsla koşmak, imanı zedeler ve kişiyi mahlukata kul eder. İnsanlara avuç açmak, onlardan medet ummak, Hakk'ın rezzakıyetine karşı gizli bir itirazdır. "Her şeyini Allah’ın kapısından al. O'ndan gelen en iyi ve en bol olan şeydir. Oradan alınan şeyde yorgunluk yoktur" sırrına erenler, rızık endişesini bir kenara bırakır. Eğer Hak irfanına gerçekten erseydik, O'nunla olur, O'na inanır ve rızık peşinde helak olmazdık. O'nun heybeti ve sevgisi bizi bayağı geçim kaygılarından çeker alırdı. Rızık korkusundan kurtulan bir kalp, mutlak hürriyete ve içsel zenginliğe kavuşur.