Kalbin Allah İle Yalnızlığı (Halvet)
İnsanın manevi hayatını besleyen en büyük damarlardan biri, kalabalıklardan uzaklaşıp Rabbiyle baş başa kalmasıdır (halvet/uzlet). Dinimizin farz kıldığı ibadetler cemaatle yapılsa da, kalbin olgunlaşması için gereken nafile ibadetler, tefekkür ve gözyaşları daima gizlilik içinde olmalıdır. Geylânî (k.s.), manevi yolcuya şu sarsıcı ikazı yapar: "İç âlemine dair olan işleri gizli tut… Sır saklamayı nasip et", 26. İnsanın iç dünyasında yaşadığı ruhani tecrübeleri, ibadetleri veya ilhamları fütursuzca halka anlatması, nefsin gizli bir kibri ve manevi enerjinin israfıdır.
Sükûtun ve Sırrın Koruyucu Kalkanı
Bir tohumun yeşermesi için toprağın altında gizli kalması nasıl şartsa, kalpteki iman nurunun ve irfanın kök salması için de sükût şarttır. "Sükut… Kalbin sıhhati, Hakk'a uzanacak dilin bulunmaması ile olur". Her gördüğü rüyayı, her hissettiği vecdi (coşkuyu) hemen insanlara anlatan kişi, o manevi feyzi elinden kaçırır. Hakiki derviş, içinde koca deryalar çalkalansa bile dışarıdan bakıldığında sessiz ve sıradan görünen, sırrını Allah'tan başkasına açmayan bir vakara sahiptir. İçi boş tenekelerin çok ses çıkarması misali, sır tutamayan kalpler de manen sığdır.
Gizli İbadetin İhlası Beslemesi
İnsanlardan uzakta, gece karanlığında veya ıssız bir köşede yapılan ibadet (teheccüd, gizli zikir), riyanın ve gösterişin en az karışma ihtimali olan amellerdir. Yalnızken Allah için dökülen bir damla gözyaşı, halkın içinde dökülen bin damladan daha makbuldür. Kul, Rabbine olan aşkını bir sır gibi sakladıkça, o aşk büyür, alevlenir ve sonunda ilahi bir vuslata dönüşür. Kendi mevhum varlığını gizlilik içinde eriten ve sadece Hakk'ın nazarını gözeten o kâmil kullar, yeryüzünün görünmez sultanları olarak ebedi bir saltanat sürerler.