Dünya İle Doğru İlişki Kurmak
Tasavvuf ahlakında insanın dünya ile olan imtihanı, ya dünyanın efendisi olması ya da dünyanın kölesi olmasıyla sonuçlanır. Dünyanın peşinden hırsla koşan, onun makamlarına ve süslerine eğilen kişi, dünyanın esiri olur. Geylânî Hazretleri, kâmil bir müminin dünyaya karşı nasıl vakarlı bir duruş sergilemesi gerektiğini şu muazzam kuralla öğretir: "Dünya, yerinde otururken yanaşma; onu ayağa kaldır. Tepsiyi başı üstüne aldır; sonra al ye!". Yani mümin, rızkını ararken dünyanın önünde eğilmez, dininden ve şerefinden taviz vermez. Tam aksine, takvasıyla dünyayı kendi ayağına getirtir ve onu emri altına alır.
Takvanın Getirdiği İzzet ve İkram
Allah, Kendi rızası için dünyayı elinin tersiyle iten ve kalbinden çıkaran kulunu dünyada da aziz kılar. "Hakk’ın kapısına durana böyle hizmet edilir; çünkü büyüktür". Kalbini sadece Allah'a açan, rızkın yalnızca Rezzak'tan geldiğine iman eden kişi, mahlukatın kapısında dilenmez. O, Hakk'ın has misafiri olduğu için, dünya nimetleri ona yorulmadan, onu zillete düşürmeden, adeta baş üstünde bir tepsiyle ikram edilerek sunulur. Dünyayı terk eden arif, aslında kâinatın gerçek efendisi olmuştur.
Nefsin Hüsranı ve Teslimiyeti
Kişinin dünyayı baş üstünde tutabilmesi, ancak içindeki "nefsi" mağlup etmesiyle mümkündür. İradesini Allah'a teslim eden bir kulun içindeki nefsani arzular erir ve boyun eğer. "Nefis, önünde el pençe divan duranı zelil eder, perişan eder". Nefsine yüz veren ve onun her istediğini yapan kişi sefil olur. Ancak nefsine karşı tevhid kılıcıyla savaşan ve onu ilahi emirlere itaatkâr bir köle haline getiren mümin, yeryüzünün en hür ve yenilmez insanıdır. O, elindeki dünyalığı kalbine sokmaz, onu sadece bir binek ve bir ahiret tarlası olarak kullanır.