En Büyük Düşmanımız: Nefis
Müminin dünya hayatındaki en zorlu ve en bitmek bilmez savaşı (Cihad-ı Ekber), dışarıdaki düşmanlarla değil, kendi içindeki en sinsi tehlike olan "nefis"ledir. Abdülkadir Geylânî (k.s.), nefsi; şımarık, inatçı, kör ve daima terbiye edilmeye muhtaç bir düşman olarak tanımlar. Nefis, doğası gereği daima haramı, rahatı, kibri ve Allah'a isyanı arzular. Geylânî Hazretleri, "O kötü bir köledir, yalnız sopa zoruyla iş tutar. Ona dişlerin beyazlığını gösterme" diyerek, nefse karşı zerre kadar taviz verilmemesi gerektiğini şiddetle öğütler. Nefse güler yüz göstermek ve onun bitmek bilmez arzularını şımartmak, insanın kendi boynuna esaret tasmasını geçirmesi demektir.
Tevhid Kılıcı ve Mücahede Zırhı
Nefsin tahakkümünden kurtulup onu İlahi emirlere itaatkâr hale getirebilmek için sağlam silahlara ihtiyaç vardır. "Nefsine tevhid kılıcı ile vur. Onun ıslâhı için başarı zırhını giy. Onu mücahede okuyla yere sermeye bak". Tevhid kılıcı, kâinatta Allah'tan başka hiçbir güç, menfaat veya rızık verici olmadığını kalbe kazımaktır. Nefis dünyevi bir zevk istediğinde, onu takva (Allah korkusu) mızrağıyla dürtmek ve sabır sopasıyla hizaya getirmek gerekir. Bu savaş bir iki günlük bir heves değil, "akşamlı sabahlı, sene be sene" sürmesi gereken kesintisiz bir mücahededir. Nefsi bir an bile boş bırakmak, yılların kazanımını heba eder.
Nefsi Aç ve Susuz Bırakmanın Sırrı
Nefsin belini kırmanın en etkili pratik yolu, ona arzuladığı şeyleri (helalinden bile olsa) kısıtlı vermektir (Riyazet). "Onu doyurma, ancak doyurmakla onu azdırmayacağına inanırsan doyur istediği kadar yesin. Yediği gibi iş görmesi de gereklidir". Mideyi tıka basa doldurmak, uykuya kanmak ve lüks içinde yaşamak nefsi adeta kudurmuş bir ata çevirir. Hakiki dervişler ve maneviyat yolcuları, zaruret haricinde yemezler, içmezler ve uyumazlar; tüm bedensel gıdaları sırf Allah'a daha kuvvetli ibadet edebilmek niyetiyle alırlar. Bu sıkı disiplin altında nefis, zayıflar ve kalbin (ruhun) emrine girmeye mecbur kalır.
İtaatkâr Bir Binek: Mutmainne Makamı
Uzun süren bu amansız cihadın neticesinde, isyankâr ve şımarık nefis mağlup olur. O artık "Levvame" (kendini kınayan) aşamasını da geçerek "Mutmainne" (Huzura ermiş, Allah ile tatmin olmuş) makamına ulaşır. Geylânî (k.s.), bu eşsiz zaferi şöyle müjdeler: "Nefsi, bu hâle getirdikten sonra, onun sırtında denizi, deryayı, karayı dolaşman kabil olur". İtaatkâr bir bineğe dönüşen nefis, artık kulu cehenneme sürükleyen bir canavar değil, onu ahiret menziline hızla ulaştıran ehlileştirilmiş asil bir at gibidir. Rabbimiz, nefsiyle giriştiği bu savaşı kazanan kuluyla meleklerine karşı iftihar eder.