Zühd, Yoksunluk Değil Kalp Bağımsızlığıdır
İslam ahlakında zühd, dünyadan tamamen el etek çekip fakirlik içinde kıvranmak değil, dünyanın fani nimetlerine kalpte yer vermemektir. Abdülkadir Geylânî (k.s.), bu derin hakikati çok çarpıcı bir misalle açıklar: "Bir eline dünyayı, öbür eline de âhireti al. İkisini yanyana getir. Bir yere yerleştir. Aralarından çık. Mevlâna yönel". Yani mümin, dünya ve ahiret nimetlerini kullanabilir, onlara sahip olabilir; ancak kalbi tamamen çıplak olmalı, orada sadece Allah'ın sevgisi ve rızası bulunmalıdır. Dünyalık eşyaları kalbinden çıkaran insan, asıl sonsuz hazineye ermiş olur.
Dış Güzelliğin İçteki Zühde Manisi Olmaması
Geylânî Hazretleri'nin kendi hayatı, bu zühd anlayışının en canlı örneğidir. Üzerindeki güzel kıyafetlere bakıp onu eleştirenlere karşı şöyle cevap vermiştir: "Üzerimde gördüğünüz güzel libas bir kefen sayılır. Bu benim için güzel oldu, ama nelerden sonra?.. Katı giydim, kuru yedim ve aç kaldım… Ondan sonra…". Kalbi masivadan (Allah dışındaki her şeyden) temizlenmiş bir veli için, sırtındaki ipek bir cübbe veya yamalı bir hırka aynı değeri taşır. Zira o, dünyayı nefsi ve hevâsı için değil, sırf Allah'ın kendisine tahsis ettiği bir kısmet olarak kabul eder.
Kanaat ve Gerçek Zenginlik
Nefsini dünyevi hırslardan azat eden mümin, sonsuz bir kanaat hazinesine kavuşur. "Kendine ve çocuklarına kanaati öğret. Kanaat sahibi olmayı, onlara yeter gör" diyen Geylânî (k.s.), ihtiyacı kadarını temin ettikten sonra insanın kalbini tamamen ibadete ve Mevlâ'nın taatına yöneltmesi gerektiğini öğütler. Elindeki az miktardaki dünyalıkla yetinmeyen kişi, çok gelse de doymaz. Hakiki zenginlik, Allah'a güvenmek ve rızkın sadece O'nun kudret elinden geldiğini bilerek sebeplerden yüz çevirmektir. Kalbindeki dünya sevdasını atan bir mümin, bütün kâinatın en zengin ve hür insanı olur.