İki Zıt Hanım: Dünya ve Ahiret
Tasavvuf yolunun en zorlu dönemeçlerinden biri, insanın kalbinde hem dünyaya hem de ahirete aynı anda tam bir sevgi besleyemeyeceği gerçeğidir. Abdülkadir Geylânî (k.s.), bu çatışmayı çok çarpıcı bir teşbihle dile getirir: "Dünya ve ahiret iki hanım gibidir. Birisi senden razı olursa diğeri gücenir". İnsanın kalbi, dünya heveslerine, geçici makamlara ve fani zevklere yöneldiğinde, ebedi yurt olan ahiretin muhabbeti o kalpten uzaklaşır. Eğer kul dünyadayken zühd ile yaşayıp ahiret yurdunu arzularsa, Allah'ın seçkin kullarından olur ve O'nun lütfuyla muhabbet ehline katılır. Ancak dünyayı sermaye bilip sırf onun için çalışırsa, ahiret elinden uçar gider ve sonunda kıyamette iflas edenlerden olur.
Dünyayı Ahiretin Tarlası Yapmak
İslam ahlakı, dünyayı tamamen terk edip dağlara çekilmeyi değil, dünyanın geçici cazibelerine kapılmadan onu bir "tarla" olarak kullanmayı emreder. Kul, zamanını öncelikle ahiretin tahsiline, arta kalan vaktini de dünya geçiminin teminine harcamalıdır. Dünyayı bir sermaye olarak görmek yerine, ahireti gerçek kazanç yurdu olarak kabul etmelidir. Aksi takdirde, dünyada geçirdiği yıllar boyunca heva ve şeytanına uymuş, nefsine esir düşmüş olur. Hakiki mümin, "Rabbimizin rızkı daha hayırlı ve daha kalıcıdır" ilkesine dayanarak 11, elindeki imkânları sonsuzluk yurdunu imar etmek için kullanır. Dünyada ne kadar çalışırsa çalışsın, asıl gayesinin O'nun rızasına ulaşmak olduğunu bilir.
İstikamet ve Allah'ın Seçimi
Sadece dünya için didinmek insanı yorar, zelil kılar ve sonunda ahirette hüsrana uğratır. Geylânî Hazretleri, "Dünyaya niyet edeninizin de vardı; ahireti isteyeninizin de" (Âl-i İmran, 152) ayetini hatırlatarak, kıyamet gününde insanların bu tercihlerine göre ayrılacağını belirtir. Dünyaya niyet edenler hüsrana uğrarken, ahirete niyet edenler aslında doğrudan Allah'a itaat etmiş ve O'nun rızasını kazanmış olurlar. Zira ahirete yönelmek, ibadetlerin ruhu ve takvanın bizzat kendisidir. Akıllı mümin, dünyada kalacağı kısa müddet boyunca sadece kendisine tayin edilmiş helal kısmetle yetinir, kalbini dünya kaygılarından arındırır ve böylece iki cihanın da saadetine erer 10, 9.