Mürşid-i Kâmilin Hakikate Götüren Rolü
Tasavvuf ehli için, manevi yolda kendi başına yürümek, nefsin tuzaklarına ve şeytanın hilelerine karşı savunmasız kalmak demektir. Bu zorlu yolculukta Kur'an ve Sünnet'i kendine rehber edinmiş, manevi terbiyeden geçmiş bir mürşid-i kâmilin elinden tutmak zaruridir. Abdülkadir Geylânî (k.s.), bir insanın kendi hevâ ve iradesinden çıkıp "Mürşid Vâsıtasıyla Hakk'a Vâsıl Olması" gerektiğini önemle vurgular. Gerçek bir mürşit, müridini kendisine bağlayan değil, onu doğrudan Allah'a ulaştıran şeffaf bir vasıtadır. Öyle ki, mürid irfan yolunda ilerleyip Rabbine ulaştığında, artık mürşidinin bile muttali olamayacağı çok özel ilahi sırlara sahip olur 30, 31.
Müridin Teslimiyeti ve Edep
Mürşid-i kâmilin meclisinde (sohbetinde) feyz alabilmenin yegâne şartı, tam bir teslimiyet ve edeptir. Mürid, şeyhinin huzurunda itirazı, şahsi görüşlerini ve nefsani kibrini bir kenara bırakmalıdır. Geylânî Hazretleri, bu teslimiyet evresini "şutanne ve ebe hükmü" olarak nitelendirir; yani mürid, tıpkı annesinin sütüyle beslenen bir bebek veya hocasının elinde şekillenen bir talebe gibi iradesini bir müddet hocasının iradesine teslim etmelidir. Hevâ ve iradenin kırılması için mürşide duyulan bu ihtiyaç, iki yıllık süt emme devresine benzer. Bu manevi terbiye süreci tamamlandığında, nefsin hastalıkları zeval bulur, kalpteki bulanıklıklar gider ve Hakk'ın hakikati pırıl pırıl ortaya çıkar.
Halifelik ve İlahi Huzura Kavuşma
Mürid, manevi doktoru olan mürşidinin terbiyesinden başarıyla geçtiğinde, halktan ve dünyevi korkulardan tamamen soyutlanır. Mürşit, görevini tamamladığında aradan çekilir ve o salih kul doğrudan Rabb'inin idaresine girerek mutlak bir emniyete kavuşur. Artık onun kalbini "mâsivâ" (Allah'tan gayrı şeyler) bağlayamaz. O kul, manevi bağlarından ve zincirlerinden kurtulmuş, nehrin ötesindeki sarsılmaz bir ağaca (ilahi sığınağa) tutunmuştur. Hak yolda saçları ağarmış sadık rehberlerin kılavuzluğu, insanı işte bu ebedi hürriyete, O Aziz ve Celil olan Rabb'in sarsılmaz itaatine ve nihayetinde rızasına taşır.