Sahte Sevgilerden Arınmak
Tasavvuf yolculuğu, kalbi adım adım sahte sevgilerden temizleme ve mutlak Bir'e (Allah'a) tahsis etme sürecidir. Sıradan bir inanan günahlardan kaçıp cennet nimetlerini arzular; ancak kâmil bir âşık (irfan sahibi) için cennet dahi asıl gaye değildir. Abdülkadir Geylânî (k.s.), gerçek aşkın ulaştığı bu zirveyi şu dehşetli duayla öğretir: "Nefis, mal, cennet senin olsun. Zatından gayri şeyler de senin olsun; bize Zâtını ver. Başkasını istemiyoruz". Eğer kulun ibadetlerindeki tek amacı ahirette köşkler ve huriler elde etmekse, bu durum hâlâ nefsin menfaat peşinde koştuğunun bir göstergesidir. Gerçek âşık, ücret (cennet) için değil, sadece Sevgili'nin (Allah'ın) rızası için kulluk yapandır.
Evi Değil, Ev Sahibini İstemek
Bir insan, kendisini davet eden padişahın sarayına girdiğinde padişahın cemalini bırakıp sarayın duvarlarındaki süslerle veya ikram edilen yemeklerle meşgul olursa, padişaha büyük bir saygısızlık etmiş olur. Geylânî Hazretleri, "Bize ev verirsin, içinde Sen olmayınca neyleriz?" diyerek, Allah'ın cemalini müşahede etmenin (rü'yetullah) ötesindeki her şeyin değersizliğini vurgular. "İman ve irfan sahibi, Allah'tan dünya istemez. Âhiret talebinde bulunmaz. Mevlâ'sından Mevlâ’yı ister". Ev sahibini bulan kişi, zâten evin bütün nimetlerine sahip demektir.
Gerçek Tüccarın Fedakârlığı
Bu yüce makama ermenin bedeli, fani olan her şeyden kalben vazgeçebilmektir. "Yola çıktığımızda, yol arkadaşımız Sen olmadıktan sonra yolculuğu ne yaparız?" diyen hakiki veliler, dünyadayken zühd ile yaşamış, nefislerinin bitmek bilmez taleplerini boğmuşlardır. Her kim varlığını, benliğini ve dünyevi beklentilerini Allah yolunda kurban ederse, Allah ona Kendi sonsuz ve eşsiz varlığının yakınlığını ihsan eder. Fani heveslerini yakıp kül eden bu arifler, yeryüzünün görünmez şahları olarak en büyük manevi saltanatı sürerler.