Gaflet Uykusu ve Hastalığın Farkına Varmak
İnsanoğlunun en büyük trajedisi, kalbinin hastalandığını, manevi gözlerinin körleştiğini fark edememesidir. Dünya hırsı, kibir ve günahlar, ruhun üzerine öyle kalın bir tabaka çeker ki, insan Hakikati göremez hale gelir. Geylânî (k.s.), manevi hastalıkların pençesinde kıvrananlara sarsıcı bir dille seslenerek asıl uyanışın bir tabip (mürşid) bulmakla başlayacağını belirtir: "Bu körlük, ne zamana kadar gider? Tabip bulununcaya kadar…". Hastalığını kabul etmeyen bir hastanın tedavi olması mümkün değildir. Ruhundaki nifak, riya ve dünyaperestlik virüslerini gören bir mümin, derhal kendisine hidayet yollarını gösterecek bir manevi tabip aramalıdır.
Tabibi Bulmak ve İlaçlara Sabretmek
Maneviyat yolunda ehil bir mürşid-i kâmil bulunduğunda, kulun yapması gereken tek şey tam bir teslimiyettir. Geylânî Hazretleri reçeteyi şöyle sunar: "Yılıp usanmadan bir tabip ara. Bulunca başını önüne koy ve yalvar. O tabip için iyi düşün; kötülük yapacağı aklına gelmesin". Gerçek bir mürşid, hastasının nefsine ağır gelecek acı ilaçlar (riyazet, az yeme, az uyuma, nefsi kırma) verecektir. "Vereceği her ilâcı itimatla kabul et. Acı gelirse de dayan. Böylece halin düzelir ve gözlerin açılır" sırrınca, nefsin heveslerine savaş açmadan şifa bulunmaz. İnat ve kibirle tabibin sözünü dinlemeyen, manevi karanlıkta boğulmaya mahkumdur.
Kalp Gözünün Açılması
Mürşidinin verdiği reçeteyi harfiyen uygulayan ve nefsini terbiye eden salik, zamanla iç dünyasındaki körlüğün kalktığını görür. Artık dışarıdaki fani olaylara değil, onların arkasındaki İlahi kudrete bakmaya başlar. Kalp gözü açılan bu kul, dünyevi musibetleri birer rahmet, darlıkları ise ruhun kanatlanması için birer fırsat olarak telakki eder. Cüzi aklının dar sınırlarından kurtulup, kâmil insanın rehberliğinde İlahi marifet okyanusuna dalan bu bahtiyar kul, ebedi kurtuluş beratını dünyadayken eline almış olur.