İman Büyüdükçe Belanın Büyümesi
Dünya hayatı, bir zevk yurdu değil, baştan sona bir imtihan ve olgunlaşma sahasıdır. İslam ahlakına göre, insanın başına gelen musibetler onun günahkâr veya değersiz olduğunu göstermez; aksine, çoğu zaman imanın büyüklüğüne ve Allah katındaki derecesinin yüksekliğine işaret eder. Abdülkadir Geylânî Hazretleri bu ilahi kanunu, "Kimin ki imanı büyür, çoğalır ve artar; onun belası da büyür" şeklinde özetler. Nitekim Peygamber Efendimiz (s.a.v.), "Biz nebiler topluluğu, belâsı insanlar arasında en şiddetli olanız. Sonra sırasıyla faziletliler ve daha az faziletliler…" buyurarak, en büyük imtihanların en seçkin kullara verildiğini müjdelemiştir. Bir kulun imanı ne kadar kuvvetliyse, başına gelen belalar da o nispette ağır olur; çünkü Allah Teâlâ, sevdiği kullarını sürekli imtihan ederek onları dünyevi bağlardan tamamen koparmak ister.
Belanın Hikmeti: Kalbi Masivadan Koparmak
Hak Teâlâ, sevgili kullarının kalplerinin dünya süslerine, nefsin hevâsına veya mahlukata takılıp kalmasını istemez. Belalar, bu dünyevi bağları koparan ilahi bir kancadır. İnsanın kalbi yaratılanlara meyletmeye başladığında, hemen bir imtihan veya musibet gelir ve onu sarsarak asıl Rabbine döndürür 2, 3. "Bela onların kalpleri için bir çengel, nefisleri için bir dizgindir". Bu belalar sayesinde nefsin şımarıklığı kırılır, hevaları erir ve hak batıldan temeyyüz ederek ayrışır. Dünyadaki sıkıntılara sabreden, Hakk'ın vaad ettiğine sükûnetle güvenen ve kadere rıza gösteren iman ehli, kalbindeki her türlü fani beklentiyi yok etmiş olur. Sıkıntı ve musibetler, aslında altını cürufundan ayıran bir ateş gibi, kâmil müminin ruhunu temizler ve parlatır.
Sabrın Neticesi ve İlahi Teslimiyet
Belalar karşısında isyan etmeyip, her şeyin Allah'ın ilmi ve izni dahilinde gerçekleştiğine inanan kul, nihai zafere ulaşır. Mümin bilir ki ona isabet eden bela, "Şükrederseniz sizi daha çok nimetlendiririz" (İbrahim, 7) sırrınca yeni ufukların açılması içindir. Kalp, nefsin her türlü isteğini Allah'ın emrine feda ederse, hastalıklar, eziyetler ve yaratıkların musallat olması gibi karışıklıklar o kalbi kuşatsa da, kulun iç dünyasındaki sarsılmaz teslimiyeti onu korur. Şayet nefsin istekleri gelir ve kalbi zorlarsa, kalp "Buna Mevlâ Celle ve Alâ'nın izni var mı?" diyerek ilahi onayı gözetir. Belalara rıza gösteren ve şikayeti terk eden kul, Hak Teâlâ'nın koruması, bereketi, inayeti ve marifetiyle donatılır, böylece hem dünyada hem de ukbada selamet bulur.