Bilgisizlik ve Günahın Şerhi
Muhyiddin İbnü'l-Arabî'nin eserlerinden yansıyan derin bir anlayışa göre, günah kavramı karmaşıklığı içinde değerlendirilmelidir. Bilgisi olmayanların yaptığı hatalar, aslında Allah’a karşı bir itaatsizlik olarak nitelendirilemez; zira bu kişiler yalnızca mubah olan bir eylemi gerçekleştirmişlerdir. Önemli olan, kişinin niyetidir ve amelin hükmünün ona işleyip işlememesidir. Eğer kişi, eyleminin sonuçlarını bilir ve cezalandırılacağını önceden hissederse, o günahı işlemesi beklenemez; bu da sorumluluğun sınırları üzerine düşünmemizi gerektirir. İnsan yaratılış gayesine uygun davranarak Allah'ın davetine kulak vermeli ve icabet etmelidir.
İlahi Davetin Ulaşması ve Mazuriyet
Allah’ın rahmeti, yaratılan her şeyi kuşatan geniş bir kâredir. Ancak bu rahmetin meyvelerini alabilmek için ilahi daveti duymak ve anlamak gerekir. İbnü'l-Arabî'ye göre, davetin ulaşmaması nedeniyle kimsenin mazur gösterilemez; tıpkı peygamber gönderilmeyen kavimlerin durumu gibi. Peygamberin tebliği, Allah’ın bildirdiği üzere hakikatle örtüşmeli ve bu hakikate icabet etmelidir. Daveti duymayanlar ise, sanki peygamber gönderilmemişler gibi kabul edilir; böylece onların durumunda bir mazeret doğar. Bu durum, ilahi gayretin tezahürüdür; çünkü davetin gerçekleşmesi kulun iradesinin ötesindedir.
Gayb Bilgisinden İcabet ve İlahi Merhamet
İlahi davete kimin icabet edeceğini sadece Allah'ın gayba ait bilgisi belirler; çünkü bu, kulun kontrolü dışındaki bir kaderdir. Allah, kullarına merhamet ederken, onlardan bazılarına davetini duyurur ve onların rablerinin çağrısına süratle icabet etmelerine vesile olur. Daveti duymayanlar için ise, “duymadılar” ifadesiyle bir mazeret sunar; bu da Allah'ın sınırsız rahmetinin bir göstergesidir. Allah’ın dileseydi, herkese daveti duyurması mümkündü; ancak O, kendi hikmeti gereği bazılarını mazur görme yolunu seçmiştir. Bu durum, insan aklının kavrayamayacağı derecede derin ve kapsamlıdır.
Rahmetin Kapsamı ve İntikam Duygusunun Reddi
Allah’ın rahmeti öyle geniştir ki, tüm yaratıklarını kuşatır ve O'nun rahmetinin sınırlarını daraltmak insan aklının haddini aşar. Bazı insanlar, Allah'ın rahmetinin sadece belirli bir gruba mahsus olduğunu düşünürler; ancak bu yanlış bir anlayıştır. İbnü'l-Arabî, intikam duygusunu reddeder ve Allah’ın merhametle yaratıldığını vurgular. O, peygamberin vârisi olarak mümin ve mümin olmayan ayrımı gözetmeden rahmeti tüm insanlığa yaymıştır. Bu durum, İslam ahlakının temel prensiplerinden olan şefkat ve hoşgörüyü temsil eder.