İKİNCİ FEN · ÜÇÜNCÜ BÂB · BİRİNCİ FASIL · Dördüncü Madde
Dördüncü Madde
Alt çenenin hareketini, faydalarını ve kaslarını bildirir.
Ey azîz! Bilinmelidir ki anatomi bilginleri şöyle demişlerdir: Üst çenenin
hareketsiz, alt çenenin hareketli olmasının pek çok faydası vardır ki
bunlardan birincisi, hafif olanı hareket ettirmek daha uygun ve kolaydır. Bir
diğeri, hareketle zarar görebilecek önemli organları taşımayan çeneyi
hareket ettirmek daha emniyetli ve daha güzeldir. Bir diğeri, üst çene
hareketsiz olduğundan onun mafsalıyla baş mafsalının birlikteliği sağlam ve
dayanıklı olmasıdır.
Hareketli olan alt çenenin üç hareketi vardır ki bunlardan biri, ağzı açma
hareketi, diğeri ağzı kapama hareketi, üçüncüsü de çiğneme ve öğütme
hareketidir. Ağzı açma hareketi, çeneyi aşağıya indirir. Kapama hareketi
çeneyi yukarıya kaldırır. Çiğneme ve öğütme hareketi ise çeneyi iki yana
çekerek döndürür. Şu halde, çeneyi kapamak için iki kas (şakak kasları)
yaratılmıştır ki bunlar üst tarafından aşağıya doğru inip çeneyi üst tarafa
çekerler. İnsan çenesi [122/b] hafif olup hayvan [çenesi] gibi sert ve sökücü
işlere muhtaç olmadığından, bu iki kas en küçük surette yaratılmıştır ve
gayet hassas bir cisim olan beyin, onların çıkış yeri kılınmıştır. Ona yakın
oldukları için bunlar da yumuşak ve hassas bulunmuşlardır. Çünkü bu
kaslarla beyin arasında ancak ince bir kemik yaratılmıştır. Ve beyinden
çıkışları sırasında iki çift kemik içinde Yüce Yaratıcı bunları örtüp perdeden
geçirmiştir. Ta ki bu kemikler çıkış yerlerinden uzaklaştıkça cevherleri bir
nebze sertlik kazansın. Bu iki kastan her birinin birer büyük siniri vardır ki
aşağı çenenin kenarını kuşatmışlardır. Ve toplandıkça o çeneyi kaldırıp üst
çeneye yapıştırırlar. Bu iki kasa yardımcı olan iki kas daha vardır ki onlar
ağzın içinden gelerek aşağı çenedeki çukura inmişlerdir. Ve ağzın içinden
çıkan kaslardan meydana gelen sinirlerin sağlamlığı için orta yerlerinden
çıkan tendlardan meydana gelmiştir.
Ağzın açılması ve çenenin inmesini sağlayan kaslar, kulak arkasında olan
ibriye kemiğinin çıkıntılarından inip toplanarak bir kas olmuştur. Ondan
ilâve bir güç kazanmak için özel kısa bir sinir olup iki çene kemiğinin
aşağıda birleştiği noktaya ulaşıp yapıştığında damağı alt tarafına çekip aşağı
tarafa indirmiştir. Çünkü bu çenenin tabiî ağırlığı inişine yardım etmektedir.
İşte bunun için ona iki kas yeterli olup başka bir yardımcıya ihtiyacı
kalmamıştır. Çiğneme için iki kas yaratılmıştır ki her iki tarafında bir üçgen
kas bulunmuştur. Üçgenin tepesi elmacıklara ulaştığında, iki sapı uzayıp
biri alt çeneye iner, diğeri zevc tarafına çıkar. Tabanı ise aralarında doğru
bir hat üzerinde birleşip her bir köşe kendi yerine gider. Böylece
anlattığımız üçgen kasın toplanmasından çeşitli hareketler ortaya çıkıp
çiğneme ve öğütme elde edilmiş olur.
“Bütün bunları yaratıp şekil veren Allah’ı tesbih ederiz.”