BİRİNCİ FEN · ÜÇÜNCÜ BÂB · BİRİNCİ FASIL · Birinci Madde
Birinci Madde
Ateş küresinin bazı durumlarını bildirir.
Ey azîz! Bilinmelidir ki astronomi bilginleri şöyle demişlerdir: Basit
cisimler ki; ateş, hava, su ve topraktır. Bu dördünün çeşitli sûretlerde
karışımından “mevâlîd-i selâse” denilen bileşik cisimler (ecsâm-ı
mürekkebât) meydana gelip (bunlar da kendi aralarında) tekrar dörde
ayrılırlar. Böylece unsurlar (anâsır) meydana gelmiş olur. İşte bu son
dördün (çeşitli sebeplerle) bir araya gelmesinden, dönüşümünden ve
ayrışmasından dolayı bileşik cisimlerin oluşumu ve bozulması ortaya çıkar
ki bunlara da “esas” (erkân) derler.
Şu halde bu unsurlar ve dört esas, ay feleğinin altında, yani içbükey
yüzeyinin alt kısmında yukarıda belirtilen sıra ile birbirinin içinde ve hepsi
kendi yerinde karar kılmışlardır. Bütün bunların en latîf ve en yücesi
şüphesiz ateş unsurudur ki birbirine paralel iki yüzeyle kuşatılmış basit bir
cisim, kürevî bir cevherdir. Dışbükey yüzeyi ay feleğinin içbükey yüzeyine,
içbükey yüzeyi ise hava küresinin dışbükey yüzeyine teğettir.
Ateş küresinin esas yeri, ay feleğinin altında ve hava küresinin
üzerindedir. Kendi yapısı itibariyle mutlak mânâda yüce, latîf ve sâfîdir.
Diğer unsurlar gibi renksiz, ve boyasız olup hepsinden üstündür ki, gözler
onu idrak edemez. Güneş ışınlarının yansıması sıcaklığıyla topraktan ve her
türlü madenlerden her ne kadar kesîf dumanlar ve yoğun buharlar yükselip
ona vâsıl olursa da, ateş onların hepsini yakıp saf ateş halinde kendine
döndürür.
Eğer ateş küresi bizim yanımızda bulunan ateş gibi renkli ve aydınlık
olsaydı, felekler âlemini ve yıldızları seyretmekten gözlerimizi engellerdi.
Ateş unsurunun tabiatı; esasen kendi mekânında yerleşmiş olup karar
kılmak iken, ay feleğinin günlük hareketlerine tâbi olması sebebiyle, onunla
birlikte âlemin merkezi etrafında doğudan batıya gider. Ve bütün
parçalarıyla berâber daima bu minval üzere devrân eder.