İKİNCİ FEN · ÜÇÜNCÜ BÂB · BİRİNCİ FASIL · Beşinci Madde
Beşinci Madde
Baş ve boynun hareketlerini ve kaslarını bildirir.
Ey azîz! Bilinmelidir ki anatomi bilginleri şöyle demişlerdir: Başın hem
kendine özel hareketleri vardır, hem de boynun beş omuruyla da müşterek
hareketleri vardır ki başın eğilmesine boyun da katılır ve bu iki çeşit hareket
hususi ve müşterektir. [İster başın kendine mahsus hareketi olsun, isterse
boyunla ikisi arasındaki ortak hareket olsun, başın hareketleri] başı ya öne
ve arkaya eğer veya sağa sola çevirir. Bazı durumlarda kaslar başı
döndürerek dairesel bir hareket yaptırır.
Başa mahsus eğilme hareketini sağlayan iki kas vardır ki bunlar başın iki
tarafından gelmiştir. Çünkü lifleriyle yukarıda kulak gerisinden ve aşağıda
göğüs kemiklerinin alt tarafından çıkıp kulak arkasının üst tarafında
lifleriyle tek bir şey gibi birleşip [başa] çıkmışlardır. Şu halde, eğer
bunlardan sadece biri hareket ederse, baş o tarafa yönelip eğilir. Ve eğer
ikisi birlikte hareket ederlerse, baş dengeli bir biçimde ön tarafa eğilir. Baş
ile boynu beraber eğen kaslar bir çifttir ki yemek borusunun arka kısmına
konulmuştur. Birinci ve ikinci omura ulaşıp onlarla birleşmişlerdir. Eğer
yemek borusuna yakın olan kas kasılırsa, sadece baş eğilir. Eğer omurlara
birleşen kas kasılırsa, boyun da ön tarafına eğilir. Başı sadece arka tarafına
eğen ve döndüren kaslar dört çifttir ki birinci çift yukarıda açıklanan
kasların altında gizlenmiştir. Bu çiftlerin çıkış yeri, baş ve boyun arasındaki
mafsalın üstünde bulunmuştur. Diğer bir çifti, ilk omurun iki tarafına
gelmiştir. Bir diğeri ikinci omurun spinal çıkıntısına ulaşmıştır. Bunun
vazifesi, eğilme [123/a] anında başı düz tutup tabiî haline getirmektir.
Dördüncü çiftin çıkış yeri, onların üstü olup [577] üçüncü kas çiftinin altından
meyilli olarak geçerek, üst taraftan geçip ilk omurun yanına ulaşmıştır. İlk
iki çift, başı iki tarafa meyilsiz olarak arka tarafına döndürürler. Üçüncü
çift, başı düz tutar. Dördüncü çift, başı çukuru üzerinde arka tarafına
döndürür.
Başı boyun ile birlikte arka tarafına döndüren kaslar dört çifttir. Bunların
üç çifti dördüncünün altında örtülü olup o onları kuşatmıştır. Dördüncü
çiftin her biri bir üçgen şeklindedir ki üçgenin tabanı beynin arka kemiği
olmuştur. Onda olan enseye (boyuna) inmiştir. Ve bunun altında yayılmış
olan üç çiftin birisi, boyun omurlarının iki tarafından aşağıya inmiştir. Bir
çifti de oldukça yanlara meyledip gitmiştir. Bir çifti ise omurların iki
tarafıyla yanların etrafını ortalamıştır. Başı iki tarafa eğen kaslar iki çifttir ki
onlar baş mafsalına bağlanmıştır. Bir çiftin yerleşim yeri ön taraftır. Onun
bir kası baş ile ikinci omurun arasını sağ taraftan, diğer kası ise sol taraftan
bitiştirmiştir. İkinci çiftin yerleşim yeri arka taraf ile onun bir kası baş ile
birinci omurun arasını sağ taraftan, bir mafsalı da sol taraftan toplamıştır.
Şu halde bu dört kastan hangisi kasılırsa, baş onların tarafına dümdüz
olarak yönelir. Eğer bunların herhangi ikisi bir taraftan beraber kasılıp
toplanırsa, baş onların tarafına doğruca meyleder. Ve eğer bunların dördü
beraber hareket ederse, baş dik olup düz vaziyette kalır. Bu dört kas, diğer
kasların en küçüğüdür. Fakat yerleri yakın ve dizilişleri diğer kasların
altında düzgün olduğundan büyük kasların işlerini görmüşlerdir.