İKİNCİ FEN · ÜÇÜNCÜ BÂB · BİRİNCİ FASIL · İkinci Madde
İkinci Madde
Bazı yüz kaslarını ve onlarla ortaya çıkan hareketleri bildirir.
Ey azîz! Bilinmelidir ki anatomi bilginleri şöyle demişlerdir: Yüz kasları,
yüzdeki hareketli organların hareketlerinin sayısıncadır diye bilinmiştir.
Yüzün hareketli organları; alın ve iki göz, üst taraftaki iki göz kapağı, iki
yanak, burun uçları, alt çene ve dudaklardır.
Alnın hareketi; ince, geniş ve örtülü bir kas ile gerçekleşir. Bu kas alın
derisi altında öyle dağılmıştır ki derinin duruşu alından bir kısım olup
ondan ayrılması imkânsızdır. Alın derisi, kastan hareket alan organa bir
kiriş ile ulaşır. Bu kasın kasılmasıyla göz kapakları açılıp gevşemesiyle
aşağıya inip gözlerin kapanmasına da yardımcı olur.
Gözbebeği ki gözün içidir, onu hareket ettiren altı kas vardır. Dört tanesi
gözün dört tarafındadır ki her biri göz bebeğini kendi yönüne hareket ettirir.
Geriye kalan ikisi eğik vaziyette arkaya doğru konulmuştur. Onlarla gözün
dairesel hareketi yapılır. Gözbebeğinin arka tarafında bir kas vardır ki ilerde
açıklanacak optik sinire direk olup ona kendi zarlarıyla sağlamlık vermiştir.
Ve göz yuvarlağının öne doğru fırlayıp çıkmasını engelleyip tutmuştur.
Gözün sadece üst kapağının hareketiyle maksat elde hâsıl olup; gözü
yumma, açıp bakma işleri en güzel şekilde gerçekleştiğinden, alt kapağının
hareketine lüzum kalmamıştır. Hak teâlânın lutfu ise mümkün oldukça az
âletle işleri yapmaya yönelmiştir. Çünkü âlet çoğaldıkça kazâ ve belâ da
artmaktadır. Üst göz kapağı hareketsiz olup alt kapak hareketli olabilirdi.
Fakat hikmetli Yaratıcı’ının yardımı, işleri asıl kaynaklarına yakın olarak
gerçekleştirmeye yöneliktir. Gözün üst kapak sinirlerin çıkış yerine yakın
olduğundan, sinirler ona ulaştığında dönmelerine ve bükülmelerine lüzum
olmadığı bilinmektedir.
Üst göz kapağı için gözün açılması sırasında yukarı hareket ve kapanması
sırasında aşağı hareket icap edip gözün kapanması aşağı tarafa çeken
kaslara muhtaç olmakla, gözün iki tarafından iki kas yaratılmıştır ki alt
kapağı aşağı tarafa çeker bulunmuştur. Gözün açılması için ortasına bir kas
inip kirişinin tarafı kapağın tarafına yayılmıştır ki o gerilip çekildiğinde
gözün açılması gerçekleşir. Onun için bir kas yaratılmış olup dosdoğru
aşağı iner. Kapağın iki perdesi arasında kıkırdak misali bir cisim enlemesine
uzanarak, kirpiklerin çıktığı yerin altında yayılmıştır. Gözkapağı
gözbebeğini korumak için ve kirpikler de onu tozdan korumak için
yaratılmıştır. Yani bedenin bütün kısımları nice hikmetler ve faydalar
[122/a] için yaratılmıştır.
“Bütün bunları himmetle yaratıp şekil veren Yüce Yaratıcı’yı her türlü
noksanlıktan tenzih ederiz. O’nun şânı yücedir.”