İKİNCİ FEN · İKİNCİ BÂB · BİRİNCİ FASIL · Birinci Madde
Birinci Madde
Beden organlarının kemiklerini özetle bildirir.
Ey azîz! Bilinmelidir ki anatomi bilginleri şöyle demişlerdir: Omurlar
(fikãr-ı sulb) gibi bazı kemiklerin bedendeki önemi, temelin binadaki önemi
gibidir. Çünkü omurga kemikleri bedenin temelleridir. Bütün uzuvlar
omurganın üzerine kurulmuştur ve ona dayanmaktadır. Nitekim geminin
bütün parçalarının gemiyi ortalayan direk üzerine yerleştirildiği gibi, beden
organlarının hepsi de omurga kemiği üzerine yerleşmiştir ve ona
dayanmaktadır. Bazı kemikler bedende koruyucu kalkan görevi yapar. Yeni
doğmuş çocukların başındaki bıngıldak gibi. Bazı kemikler tehlikeleri
[567] – şevk) benzeri kemiklerde olduğu gibi.
karşılar. Omurga üzerinde (
Bazıları tehlikeleri gideren kalkan görevi yaparlar. Parmak kemikleri
arasında bulunan sesamoid [568] kemikler (izâm-ı simsimâniyye) gibi.
Kemiklerin bazısı da mafsalların arasını doldurur. Bazı kemikler
desteklenmeye ihtiyaç duyulan cisimlere bağlanır. Dil ve gırtlak kasları ve
diğerlerinin lam (
) harfine bezeyen kemikleri gibi. Kemiklerin hepsi
bedenin dayanak ve direkleri, koruyucuları ve muhafızlarıdır. Sert ve içi boş
cisimlerinin ortasında bir kanal vardır. İçinde toplanmış olan ilik onun
gıdası olmuştur. İçinin boş olmasının en büyük faydası hafifliktir. Boşluğun
tek olmasının faydası, sert cismin hali üzere kalmış olmasıdır. Sertliğin
faydası, sert hareketler esnasında kırılmamaktır. İçindeki iliğin faydası, –
daha önce ifade edildiği üzere- kemiğin gıdası olup daima kemiğe ıslaklık
temin etmesidir. Böylece içi boş kemik, hareket ettikçe gevşeyip
paramparça olmaz. Kemiğin daha dayanıklı olması gerektiği yerde, boşluğu
(kanalı) dar olmuştur. Nitekim baldır kemikleri bu şekilde yaratılmıştır.
Beden organları onlara yüklenmiştir. Kemiğin hafif olması gereken yerde
boşluğu genişlemiştir. Nitekim burun kemikleri bu şekilde yaratılmıştır.
Bahsedilen beslenme işi için, hava ile kokusu yayılan kokuların o kemiğe
ulaşması için hem de beyinden inen fazlalıkların ondan dışarı çıkması için,
burun kemikleri böyle yaratılmıştır. Beden kemiklerinin hepsi birbirine
yakın ve bitişik yaratılmışlardır. Aralarındaki az bir boşluk ise kıkırdak
kemiklerinin
faydası
için
yaratılan
kıkırdak
bağları
[113/b]
ile
doldurulmuştur. Bu faydanın gerekmediği yerlerde iki kemik arasında bir
bağ olmaksızın birbirinden ayrı yaratılmıştır. Alt çene kemiği gibi.
Kemiklerin birbirine yakınlığının çeşit çeşit olduğu bilinmektedir. Bazısı
kolay hareket eden mafsalın yakınlığıdır ki iki kemikten biri hareket
etmezken diğerinin hareket ettiği görülmüştür. Dirsek ile bilek mafsalı buna
örnektir. Bazısı güçlükle hareket eden mafsalın yakınlığıdır ki iki kemiğin
birbirini hareket ettirmesinin, diğeri olmaksızın zor ve az olduğu yerlerdir.
Tarak kemiği mafsalları buna örnektir. Bazısı anlaşmalı mafsalın
yakınlığıdır ki iki kemiğin hareketi, birbirine bağlıdır. Kısa kemik
mafsalları buna örnektir. Bazısı testere dişi gibi olan mafsalın yakınlığıdır ki
iki kemiğin birinin fazlası diğerinin çentik kısmına girer (ve bunlar)
hareketli olmaz. Diş köklerinin çeneye girdiği gibi yerleşir, bunlarda bir
değişme olmaz. Bazısı dikişli mafsalın yakınlığıdır. İkisinin de testere gibi
keskin dişleri vardır. Birbirine bakır levhalar gibi girerler. Kafatası kemiği
gibi.
“En güzel bir biçimde yaratıp sûret veren, hikmetiyle her şeyi en güzel
biçimde yaratan ve şânı yüce olan Allah’ı her türlü noksanlıktan tenzih
ederiz. O’nun şânı yüce, kudreti nihayetsizdir.” [569]