İKİNCİ FEN · ÜÇÜNCÜ BÂB · BİRİNCİ FASIL · Yedinci Madde
Yedinci Madde
Boğazın kemiğinin ve boynun kaslarını ve hareketlerini bildirir.
Ey azîz! Bilinmelidir ki anatomi bilginleri şöyle demişlerdir: Boğaz bir
sistemdir ve onun aşağı iki çift kası vardır ki aşağı doğru çeker. Bir çifti
gırtlak konusunda anlatılan kaslardır. Diğer çifti göğüs kemiğinden doğarak
üst tarafa azm-i lâmîye ve oradan boğaza bitişip onu aşağıya çeker.
Yutak kasları, yutak içinde yerleşmiş iki nağnağadır ki ettir onun adaleleri
onlar bilinmiştir ve onlar yutmaya yardım etmek için yaratılmışlardır. Azm-
i lâmînin hem kendine mahsus ve hem de diğer kaslarla ortak adaleleri
vardır. Kendine mahsus kasları üç çifttir. Birinci çifti çenenin iki tarafından
gelip bu kemik üzerinde olan düz çizgiye bitişip onu çene tarafına
çekmiştir. Diğer çifti çenenin alt kısmından çıkıp dilaltından geçip bu
kemiğin üst tarafına bitişmiştir. Bu da kemiği çene tarafına çekmiştir. Bir
diğer çifti kulağın yanında olan ok gibi çıkıntılardan çıkıp azm-i lâmînin
üzerinde bulunan düz çizginin alt tarafına bitişip onu aşağı tarafa çekmiştir.
Azm-i lâmînin ortak olan kasları yakında açıklanacaktır.
Dili hareket ettiren dokuz [124/a] kas vardır ki ikisi çıkıntılardan çıkıp
genişleyerek dilin iki tarafına bitişmiştir. İkinci çifti, azm-i lâmînin üst
tarafından doğar ki bu kaslar uzun olup dilin ortasında bitişmişlerdir.
Üçüncü çifti, hyoid kemiğin aşağı tarafından çıkıp enine ve uzunluğuna
kasların arasından dile geçip onun yanlara doğru hareket etmesini sağlarlar.
Dördüncü çifti dilin ikiye katlanmasını sağlarlar diye bilinmiştir. Onların
yerleri bahsedilen kasların altında olup lifleri dilaltında genişliğine
yayılmıştır. İşte bu iki kas, alt çene kemiklerinin hepsine bitişik kılınmıştır.
Sadece dile ait bir kas daha vardır ki o, dil ile azm-i lâmînin arasını
birleştirir ve birbirine çeker.
Boynu hareket ettiren iki çift kas vardır ki bir çifti sağ tarafta, bir çifti sol
taraftadır. Bunların hangisi tek başına kasılırsa, boyun onun tarafına eğik
vaziyette çekilir. Bu kaslardan herhangi bir çifti kasılsa, boyun o yöne düz
bir şekilde döner. Eğer dördü birden kasılırsa, boyun eğilmeden düz durur.
Eğer dördü birden (bulundukları) hal üzere kalırsa, boyun da hali üzere
normal kalır. Şu halde tefekkür olunsun ki insanın sadece baş ve boynunda
Yüce Allah’ın nice güzel sanatları vardır.
“Yaratıcıların en güzeli olan Allah, her türlü noksanlıktan münezzehtir.”
[577] . El-Kânun fi’t-Tıb tercümesinde “Kafatasından çıkar” deniliyor. (İbn
Sînâ, a.g.e. , Birinci Kitap, s. 57.)
. El-Kânun fi’t-Tıb tercümesinde “Kafatasından çıkar” deniliyor. (İbn
Sînâ, a.g.e. , Birinci Kitap, s. 57.)
Başa mahsus eğilme hareketini sağlayan iki kas vardır ki bunlar başın iki
tarafından gelmiştir. Çünkü lifleriyle yukarıda kulak gerisinden ve aşağıda
göğüs kemiklerinin alt tarafından çıkıp kulak arkasının üst tarafında
lifleriyle tek bir şey gibi birleşip [başa] çıkmışlardır. Şu halde, eğer
bunlardan sadece biri hareket ederse, baş o tarafa yönelip eğilir. Ve eğer
ikisi birlikte hareket ederlerse, baş dengeli bir biçimde ön tarafa eğilir. Baş
ile boynu beraber eğen kaslar bir çifttir ki yemek borusunun arka kısmına
konulmuştur. Birinci ve ikinci omura ulaşıp onlarla birleşmişlerdir. Eğer
yemek borusuna yakın olan kas kasılırsa, sadece baş eğilir. Eğer omurlara
birleşen kas kasılırsa, boyun da ön tarafına eğilir. Başı sadece arka tarafına
eğen ve döndüren kaslar dört çifttir ki birinci çift yukarıda açıklanan
kasların altında gizlenmiştir. Bu çiftlerin çıkış yeri, baş ve boyun arasındaki
mafsalın üstünde bulunmuştur. Diğer bir çifti, ilk omurun iki tarafına
gelmiştir. Bir diğeri ikinci omurun spinal çıkıntısına ulaşmıştır. Bunun
vazifesi, eğilme [123/a] anında başı düz tutup tabiî haline getirmektir.
Dördüncü çiftin çıkış yeri, onların üstü olup üçüncü kas çiftinin altından
meyilli olarak geçerek, üst taraftan geçip ilk omurun yanına ulaşmıştır. İlk
iki çift, başı iki tarafa meyilsiz olarak arka tarafına döndürürler. Üçüncü
çift, başı düz tutar. Dördüncü çift, başı çukuru üzerinde arka tarafına
döndürür.