İKİNCİ FEN · İKİNCİ BÂB · BİRİNCİ FASIL · Beşinci Madde
Beşinci Madde
Burnun faydalarını, kemiklerinin anatomisini ve alt çeneyi bildirir.
Ey azîz! Bilinmelidir ki anatomi bilginleri şöyle demişlerdir: Burnun
görünen ve bilinen pek çok faydası vardır. Ve bunlardan biri şudur ki sahip
olduğu boşluk ile içeriye su alınmasına yardımcı olur. Diğeri şudur ki içine
çok hava alıp beyne gitmeden önce havayı normal hale getirmesidir. Çünkü
burna çekilen havanın bir kısmı beyne ulaşırken, çoğu akciğer derinliklerine
gider. Bir diğer faydası şudur ki koklama organının önünde bir yerde
koklanmaya uygun havayı toplar. Böylece idrak, fazla ve etkili olur. Bir
faydası da şudur ki harflerin tonlanmasına ve kolayca telaffuzuna yardımcı
olur. Böylece bir miktar ile harflerin tonlanması yeri olan bölümde havanın
hepsi sıkışmamış olur. Bir diğer faydası şudur ki baştan inen akıntıyı tutup
onu gözlerden saklar. Bir diğer faydası şudur ki (baş) akıntısını püskürterek
yardım eder. Burun kemikleri, üçgen şeklinde iki kemikten meydana gelir
ki birer açıları üst tarafında birleşir. İki taban bir açıda birleşerek iki açı ile
ayrılırlar. Bu iki kemiğin her biri yüz kemiğinin iki yan sutûrunun birine
yerleşip gider. İkisinin alt taraflarında iki yumuşak kıkırdak vardır.
Aralarında orta sutûrun boyu üzerinde bir kıkırdak vardır ki üst kısmı alt
kısmından daha sert olup, bütün iki tarafın kıkırdaklarından daha serttir.
Orta kıkırdağın faydası şudur ki baştaki akıntı için bedenin çeşmesi
mesâbesinde olan burnu iki delikli yapmıştır. Böylece beyinden inen akıntı
burna geldiğinde çoğunlukla iki deliğin birine yönelip beyinde bulunan ruha
rahat veren havanın çekiliş yolunu [115/a] tamamen kapatmamış olur.
İki tarafta bulunan kıkırdakların faydası üçtür. Bir faydası, diğer
kemiklerin etrafındaki kıkırdakların faydası ile aynıdır. Biri, çok havaya
ihtiyacı olduğunda açılıp genişlemektir. Biri de, nefes alıp verme esnasında
titreme ve gerilmelerle buharın dışarı atılmasına yardımcı olmaktır. Burnun
iki kemiği hafif ve ince yaratılmıştır. Çünkü bunların sağlamlıktan ziyade
hafifliğe ihtiyacı vardır. Alt çene kemiklerinin görünüşü, belli bir düzen
üzeredir. Çünkü alt çene iki kemikten meydana gelmiştir. Onların arasını iki
çenenin birleştiği yerin altında sağlam bir mafsal birleştirmiştir. İki uç
tarafları, iki yüksek ve eğri kemikte yükselerek çıkıntılar ile birleşerek
bağlarla birbiri üzerine geçer. Alt çenenin hareketiyle ağzın açılması ve
lokmaların çiğnenmesi gibi söylemeye gerek olmayan pek çok faydalar
vardır.