İKİNCİ FEN · ÜÇÜNCÜ BÂB · ÜÇÜNCÜ FASIL · Beşinci Madde
Beşinci Madde
Diz mafsalı kaslarını ve hareketlerini bildirir.
Ey azîz! Bilinmelidir ki anatomi bilginleri şöyle demişlerdir: Diz eklemini
hareket ettiren kasların üçü uyluğun ön tarafında yerleşmiştir. Bunlar
uylukta bulunan kasların en büyüğü ve en güzelidir. Görevleri ise açmak
bilinmiştir. Bu üç kasın biri iki kat gibi görünmüştür ve bunun iki gövdesi
vardır ki biri [579] zâide-i kübrâdan ve biri uyluğun önünden doğmuştur. Bu
iki gövdenin biri etsi olup kiriş olmadan diz kapağının ön tarafına
bitişmiştir. Diğer tarafı zarımsı olup uyluğun iki iç tarafında son bulmuştur.
Geriye kalan iki kasın biri, uyluğu açan kaslar ile açıklanmıştır. Leğen
kemiğinden olan bazı oyukları ayıran bölme zarlarından doğduğu
bilinmiştir. İkincisi dış zaideden doğup diz kapağını kuşatarak altında olan
parçaları da korumak için gitmiştir. Oradan kaval kemiğine ulaşıp dizi
açmak için kaval kemiğini uzatmıştır.
Bir çekip geniş adalesi de, kasık kemiğinin birleştiği yerden doğup
uyluğun iç tarafından meyilli olarak aşağıya inip gitmiştir. Baldır kemiğinin
üst kısmından olan tarafı içeriye girmiştir. Baldırı iç tarafına çekip
uzatmıştır. Bir diğer adalenin başı oturak kemiğinden gelmiştir. Dış taraftan
eğik olarak inip bahsi geçen kasın karşısına geçmiştir. Oradan dönüp
derindeki kısma gitmiştir. Bacağı dış tarafa döndürüp açmıştır. Eğer ikisi
beraber kasılırsa, baldır düz açılır.
Baldırı büken kasların biri, ince ve uzun bir kastır ki leğen kemiğinden ve
kasık kemiğinden biter. Bacağı iç tarafa çeken kasın çıkış yerine ve leğen
kemiğinin ortasında bulunan oyukları ayıran bölme zarlarına yakın
gitmiştir. Oradan dizin iki tarafına eğik olarak girip yine oradan dışarı
çıkmıştır. İçe giren kısım dizde son bulup ayağı burun ucuna uzatmıştır. Üç
kası daha vardır ki biri iç tarafında, biri dış tarafına ve biri orta kısmında
olup dış taraftaki kası ile orta kısımdaki kası baldırı dış tarafa çevirerek
bükmüştür. İç taraftaki kası ise, baldırı kendi tarafına meyil ile iç tarafa
doğru büker bilinmiştir. İç kasın doğuş yeri, oturak kemiğinin tabanı olup
eğik olarak bacağın sonuna kadar giderek, tâ bacağın iç tarafındaki çukur
yere varıp ona bitişmiştir. Onun rengi yeşile meyillidir. Dış taraftaki kas ile
orta kısımdaki kasın çıkış yerleri yine oturak kemiğinin tabanı olup ondan
bitmiştir. Fakat bunun ikisi dağıldığı yere bitiştiğinde dış tarafa
meyletmiştir. Diz eklemi çukurunda gömülü bir kas vardır ki orta kısımdaki
kasın hareketinde yardımına yetişmiştir. Şu halde, bu yüce sanatları
seyreden hayret etmiştir ve kendine gelip bu acayip hikmetleri seyretmiştir.
Bedenini tanıma [128/b] bilgisinden nefsini tanıma (marifet-i nefs) bilgisine
gider.