İKİNCİ FEN · İKİNCİ BÂB · BİRİNCİ FASIL · Üçüncü Madde
Üçüncü Madde
İnsan başının tabanı ve duvarları mesâbesinde olan beş kemiği bildirir.
Ey azîz! Bilinmelidir ki anatomi bilginleri şöyle demişlerdir: İnsan
başının yukarıda bahsedilen kemiklerinden başka beş kemiği daha vardır ki
bunların dördü yan duvarlar (cidrân) gibi iken bir tanesi diğerlerinin
sabitleştirilmesi için bir temel (kaide) gibidir. Yan taraflardaki dört kemik,
tepedeki kemiklerden (bıngıldak) yani alın kemiğinden daha kuvvetli olarak
yaratılmıştır.
Çünkü çarpmalar ve düşmeler en çok onların başına gelir bulunmuştur.
Beyinde birikmiş buharların, beyne ağırlık vermeden, kemikten dışarı
çıkması için tepe kemikleri daha yumuşak yaratılmıştır. Ancak öndeki
kemik alın kemiğidir ki yukarı taraftan sınırı derz-i iklîldir; aşağı tarafı ise
derz-i iklîl tarafından uzayıp göz kapağında göz üstünden geçip derz-i
iklîlin sonundan diğer tarafına kavuşan frontal kemiktir. Sağdaki ve soldaki
iki duvar gibi kemik ki kulaklar onların üzerine yerleşmiştir. İşitme
duyusunu korumak için sağlam olduklarından onlara taşa benzeyen
kemikler (hacreteyn) de derler. Bu taşa benzeyen kemiklerin tabanları
üzerinde inci kabuğu şeklinde iki eğri ve dairesel kıkırdak olarak
yaratılmıştır. Böylece onlara ulaşan sesler hava ile birleşip kanallarından
duyan kişiye ulaşır. Bunlara kulak denir.
Taşa benzeyen kemiklerin her birinin üst taraftan sınırı derz-i kışrîdir; alt
taraftan ise derz-i kışrînin ön tarafından çıkan sutûrla ve arkadan da
lambdoid sutûrla birleşmesiyle nihayet bulur. Ön taraftan sınırları, derz-i
kışrînin bir parçası ile arka taraftan lambdoid sutûrun bir parçasıdır. Son
kemiğin sınırı, üst taraftan derz-i lâmî, alt taraftan baş ile veted arasında
ortak olan sutûrdur ki derz-i lâmînin iki tarafı arasını birleştirir. Beynin
taşıyıcısı o kemiktir ki bahsi geçen kemikleri taşır. Ona vetedî derler ve
onun sert yaratılmasında iki fayda vardır. Biri, sertlik ağır kafatasını
taşımada yardımcı olur. Diğeri, sert olmakla kokuşmuş fazlalıkları kabul
etmez. Çünkü bu kemik fazlalıkların altına konulmuş olup fazlalıklar daima
ona dökülmüştür. İşte bunun için sert olması lâzım gelmiştir. İki şakağın
(sadak) iki yanında iki sert kemik vardır ki şakağa geçen sinirleri örterler.
Bahsi geçen iki kemik, iki şakak boyunca oblik olarak uzanmıştır
(mü’erreb), yani oraya yerleşmiştir. Bunlara çift denir.
Bütün bunları kusursuzca yaratıp işleten Yüce Yaratıcı’yı tesbih ederiz.