BEŞİNCİ BÂB · BİRİNCİ FASIL · Beşinci Madde
Beşinci Madde
İnsanın kalbinde bulunan kötü ahlâkın (ahlâk-ı zemîme) hayvan
sûretlerine benzerliğini, vâkıât [27] ve rüyaların [148/b] tabirlerini hece
harfleriyle bildirir.
Ey azîz! Bilinmelidir ki irfân ehli şöyle demişlerdir: Âlemde yaratılan
hayvan türlerine ait şekil ve sûretlerin benzerleri ve örnekleri insan nefsinde
de vardır ki işte bu insanın kötü ve hayvanî ahlâkıdır. Mesela,
büyüklenmenin (kibir) sûreti kaplana benzer. Sataşmanın sûreti (tasallut),
aslana benzer. Kıskançlığın (haset) sûreti kurda benzer. Nitekim Hazret-i
Yakub (a.s.) kendi çocuklarının, diğer çocuğu Hz. Yûsuf (a.s.)’a olan
kıskançlıklarından dolayı ortaya çıkan ayrılık hâdisesinden önce, gördüğü
rüyasında (vâkıa) yedi tane kurdun Hz. Yûsuf (a.s.)’a hücum ettiğini
görmüştü. Onun için oğulları “Onu bizimle gönder” (Yûsuf, 12/12)
dediklerinde “Onu bir kurt yemesinden korkarım” (Yûsuf, 12/13)
diyerek göndermek istememişti.
Gönülde öfke ve kızgınlığın sûreti, köpektir. Hîlenin sûreti, tilkidir.
Gafletin sûreti, tavşandır. Cinsî münasebete düşkünlüğün sûreti eşektir.
Karına düşkünlüğün sûreti, koyundur. Çok yeme şehvetinin sûreti, sığırdır.
Açgözlülüğün, doymazlığın sûreti, karıncadır. Cimriliğin ve tamahkârlığın
sûreti, fâredir. Kinin sûreti, beyaz devedir. Kendinden geçmenin sûreti,
kırmızı devedir. Düşmanlığın sûreti, yılandır. Eziyetin sûreti, akreptir.
Vesvesenin sûreti, sarı yaban arısıdır. Diğer kötü ahlâk da öbür hayvanlara
benzer. Hatta kötü ahlâktan birine gâlip olan gönül, rüyada kendini o sûrette
olan hayvana gâlip görür.
Mesela aşırı cinsel arzusuna gâlip olan kimse vâkıasında kendini eşeğe
biner görür. Eğer mağlup ise, kendisini eşeğin altında bulur. Diğer ahlâklar
da buna kıyas ile bilinir.
Çünkü insan, âlemler arasında tam bir geçiş yeri (berzah-ı câmi) ve
Hakk’ın tecellîgâhıdır (mazhar-ı küll). Bütün hayvan sûretleri ve kâinâtın
şekilleri, onun görünen ve görünmeyen yönünde (zâhir ve bâtınında) sûret
bulup şekillenmiştir. Gereğine göre vücuda gelmiştir.
Ahlâkını güzelleştiren gönül, ayna misali tertemiz olduğu için, bütün
kâinâtı kendinde bulmuştur. Temiz olmayan gönül, uyku halinde rüya ile
geçmiş olaylardan ve gelecek işlerden haber almıştır. Bunları ya misal ile ya
da tabir ile bilir. Karmaşık ve zor rüya bu yazılanlar ile açıklanmış
olmaktadır.
Nazm
1-Çün buhâr-ı gıdâ dimâğa gelür
Ol havâs-ı buruna hâ’il olur
2-Rûh-ı hayvânî ol zaman ne ider
Zâhir-i cismi kor, dûna gider
3-Pes, havâss-ı burun mu‘attal olur
Hâlet-i nevmi ânınla bulur
4-Çün dimâğın havâssı kalbe iner
Kalb o dem enderûn-ı rûha döner
5-Kalbe ilhâm olur işâretler
Asıldan kalb olur beşâretler
6-Bî-vesâ’it bulursa nâfi‘adır
Aynı vâki‘ olur ki vâkı‘adır
7-Kalb eğer vâsıtayla olsa habîr
Gördüğü düşdür, olunur ta‘bîr
8-Pes, gelür kalbe gördüğü rü’yâ
Yâ işâret veya beşâret ana
9-Arabî ismin evveli alınur
Ne ise ol hurûf ile bilinür
10-Elif ululuğa işâret olur
Rif‘at-i kadrine beşâret olur
11-Bâ ise, cism ü câna râhatdır
Tâ ise, ol husûl-i hâcetdir
12-Sâ ise, düşman üzre nusretdir
Cîm ise, fursat u ganîmetdir
13-Hâ ise, izzet ü sa‘âdetdir
Hâ ise, her murâda vuslatdır
14-Dâl ise, zahmet ü meşakkatdır
Zâl ise, mâl ü mülk-i devletdir [149/a]
15-Râ dahi, devlete delâlet ider
Zâ, metîn i‘tikâda kalbi yider
16-Sîn, emîn olmağa alâmetdir
Şîn ise, fi‘line nedâmetdir
17-Sâd, kâm almağa beşâretdir
Dâd, mâl bulmağa işâretdir
18-Tâ ise, düşmeni helâk olacak
Zâ ise, kalbi hüzn ile dolacak
19-Ayn ise, dilde bula teşvîşi
Gayn ise, zulm-i nefs olur işi
20-Fâ ise, rütbesi olur âlî
Kâf ise, bula devlet ü mâlı
21-Kef ise, gâ’ibi gelür hurrem
Lâm ise, ol emîn olur hoş-dem
22-Mîm olursa, murâdını alacak
Nûn ise, hâtırı melûl olacak
23-Vav ise, işleri olur âsân
Hâ ise, hüzn ile olur giryân
24-Yâ ise, tâ‘ate muvaffak olur
Hep bu ta‘bîrler muhakkak olur
Günümüz Türkçesiyle
1-Besinin buhârı beyne geldiğinde, burna bir his engel olur.
2-O zaman hayvanî ruh bedenin dışını bırakıp daha aşağıya gider.
3-Hisler işlemez hale gelir, vücut bir uyku hali bulur.
4-Beynin hisleri kalbin hislerine iner, kalp o ân ruhun derinliklerine
döner.
5-Kalbe işaretler ilhâm olunur, kalp kaynağından müjdeler alır.
6-Aracısız olarak bunları bulursa faydalıdır, bu rüya aynen çıkar ki
vâkıadır.
7-Eğer kalp o işaretleri bir aracı yardımıyla alıyorsa gördüğü düştür, tabiri
lâzımdır.
8-Gördüğü rüya kalbe ya bir işaret veya bir müjde olarak gelir.
9-Görülen şeyin Arapça isminin ilk harfi alınır, ne olduğu o harf ile
bilinir.
10-İsmin ilk harfi elif ise yüceliğe işarettir, kişinin değerinin yüksekliğine
işaret eder.
11-Be harfi ise, beden ve ruh rahatlığıdır, Te ise, ihtiyaçların
gerçekleşeceğine işarettir.
12-Se harfi ise, düşmanına karşı yardım alacağına, cim ise fırsat ve
ganimete işarettir.
13-Hâ ise, yücelik ve mutluluktur, Hı ise, her murada erişmektir.
14-Dâl ise, zahmet ve meşakkattir, zel ise, mal, mülk ve saâdettir.
15-Rı ise yüce bir makãma, ze ise kalbi sağlam inanca götürür.
16-Sin ise emniyette olmaya işarettir, şın ise yaptığına pişman olacaktır.
17-Sâd ise zevk almaya işarettir, dad ise mal bulmaya işarettir.
18-Tı ise düşmanı perişan olacak, zı ise kalbi hüzünle dolacak.
19-Ayn ise gönülde karışıklık var demektir, gayn ise işi zulüm olur.
20-Fe ise rütbesi yüce olur, kaf ise mal ve mertebe bulur.
21-Kef ise yanında olmayanı şen şakrak gelir, lam ise emniyette olur.
22-Mîm ise muradını alacak demektir, nûn ise gönlü kırılacak demektir.
23-Vav ise işleri kolay olur, he ise üzüntü ile gözyaşı olur.
24-Ye ise ibadet etmek nasip olur, bu tabirler hep gerçek olur.