BİRİNCİ FEN · İKİNCİ BÂB · DÖRDÜNCÜ FASIL · Birinci Madde
Birinci Madde
Jüpiter yıldızının ortakmermezli küresini (felek el-mümessil) [489] bildirir.
Ey azîz! Bilinmelidir ki astronomi bilginleri şöyle demişlerdir: göklerdeki
yedi gezegenden biri olan Jüpiter feleği, Ay feleğine nispetle altıncıdır.
Güneş feleğinin üstünde bulunup “yüksek felekler” (eflâk-ı ulviye) namı ile
şöhret bulan üç yıldızın (eflâk-ı selâse; Zühal, Jüpiter ve Mars ortancası
olup mutluluk ve saâdetin aynası bilinen Jüpiter yıldızı, feleğinde tek olup
ona hâkim bulunmuştur. Tabiatındaki bu denge sebebiyle ona; “En büyük
kutlu” (Sa‘d-i ekber) denilmiştir.
Astronomi bilginleri (erbâb-ı fenn-i hey’et) Jüpiter yıldızı için üç felek
tespit edip düzenini açıklamışlardır. Üç feleğin birincisi; merkezde, kuşakta
(mıntıka),
kutuplarda
ve
harekette
burçlar
feleğine
benzer
ve
ortakmermezlidir (mümessil).
İkincisi; merkezin dışındadır (hâricü’l-merkez). Yine Ortakmermezli
kürenin boşluğunda ve iki paralel yüzey arasında olup taşıyıcı küreyi
taşımaktadır. Üçüncüsü; Episikl feleğin kendisidir (felek-i tedvîr) ki Jüpiter
yıldızı onun bir yanında dikilmiş olup kendi merkezi üzerinde hareket
ettikçe, bu yıldız da onunla birlikte dönmektedir.
Jüpiter yıldızının Ortakmermezli küresi, “küllî felek”tir. Ve o, birbirine
paralel iki yüzeyle çevrili küresel bir cisimdir. Üst yüzeyi, kendi üstünde
bulunan Satürn (Zühal) yıldızının içbükey yüzeyine; alt yüzeyi ise, kendi
altında bulunan Mars yıldızının dışbükey yüzeyine temas etmiştir.
Bu Ortakmermezli küre, kendi altında ve üstünde bulunan diğer felekler
gibi, öncelikle en büyük feleğin hareketine tâbi olup birinci hareket
(hareket-i ûlâ; hareket-i küllî) [490] ile, âlemin merkezi çevresinde doğudan
batıya zorunlu olarak hareket etmektedir. İkinci olarak ise, kendine mahsus
hareketiyle âlemin merkezi çevresinde sekizinci feleğin (felekü’l-burûc)
hareketi kadar batıdan doğuya âheste gider. Sanki o, sekizinci feleğin
hareket ettirmesiyle hareket eder. Bu durumda onun yeröte, yerberi çıkış
düğümü ve iniş düğümü sekizinci felekle birlikte yetmiş yılda bir derece
gider. [43/a]