İKİNCİ FEN · İKİNCİ BÂB · ÜÇÜNCÜ FASIL · Beşinci Madde
Beşinci Madde
Kalça kemiği ile uyluk kemiklerini bildirir.
Ey azîz! Bilinmelidir ki anatomi bilginleri şöyle demişlerdir: Bedendeki
kemiklerden birisi de kalça kemiğidir. O, kuyruk sokumunun sağ ve sol
tarafındaki iki kemiktir ki kuyruk sokumunun ortasında sağlam bir mafsal
ile birbirine bitişmişlerdir. Bunlar daha önce zikri geçen bütün üst bölge
kemiklerinin temeli kılınmıştır. Aynı şekilde bütün alt bölge kemiklerinin de
yüklenicisi ve taşıyıcısı olmuştur.
İki kalça kemiğinin her biri dört kısma ayrılmıştır. Üst ve dış tarafta olanı,
hâzıra kemiği ve harkafa kemiği [574] diye adlandırılmıştır. Ön taraftakileri
kasık kemiği (azm-ı âne) diye adlandırılmıştır. Arka taraftakilere verek
kemiği (azm-ı verek) [575] denilmiştir. İçte ve aşağıda olanlarına budun kabı
(hokka’l-fahz) denilmiştir. Çünkü bunlarda iki kalça kemiğinin yuvarlak
başlarının gireceği çukurlar vardır. Pelvisin iç tarafına erkeklik uzvu (âlât-ı
meni), rahim, makat ve mesane gibi hassas organlar yerleştirilmiştir. İki
bacağın faydası, iki tanedir. Birisi, ayakta ve dik durmaya yarar. Bu iki
ayakla gerçekleştirilir. Diğeri yukarı çıkma, aşağı inme ve düz yerlerde
hareket etmektir. O hareketler bacaklar ve kalçalar vasıtasıyla yapılabilir.
Eğer ayağa bir zarar gelirse, ayakta durmak zor olur. (Ancak zarar bir
desteği gerektirecek kadar değilse) yürüme kolay gerçekleşir. Eğer baldır ve
kalça kaslarına bir zarar gelirse, ayakta durmak kolaydır, fakat yürüme zor
olur.
Bacak kemiklerin birincisi, iki uyluk kemiğidir. Uyluk kemiği bedendeki
kemiklerin en büyüğüdür. Çünkü bu iki kemik, üstünde olanı yüklenici ve
altında olanı taşıyıcı vaziyettedir. Bu iki kemiğin üst tarafları, kubbe gibi
yuvarlak olup hukku’l-verek denilen çukura girer bulunmuştur. Bu iki
kemik ön ve üst taraftan yumru, arka ve alt taraftan çukur ve kesik
yaratılmıştır. Böylece büyük kasları, sinirleri ve pek çok damarı sağlamca
koruyup hepsinden düz ve doğru bir cisim ortaya çıkarak, onunla oturma
işlemi güzel olmuştur.
Eğer hukku’l-verek hizasında düz biçimde konulsaydı, iki uyluk arası
ölçüsüz bir şekilde geniş olup yamuk olurdu. Bu iki kemiğin alt tarafında
diz mafsalları için her birinin iki çıkıntısı vardır. Diz mafsalından önce
baldır kemiğini açıklıyoruz. Böylece baldır kemiği anlaşıldıkta sonra diz
mafsalı daha iyi anlaşılmış olsun.