İKİNCİ FEN · DÖRDÜNCÜ BAB · İKİNCİ FASIL · İkinci Madde
İkinci Madde
Kalpten doğan büyük damarların durumlarını, şubeleriyle birlikte el ve
avuca çıkışını bildirir.
Ey azîz! Bilinmelidir ki anatomi bilginleri şöyle demişlerdir: Büyük
atardamar (şiryân) kalbin sol karnından çıkıp iki kol olmuştur. Büyük kolu
kalbin etrafını dolaşıp bir kısmı kalbin içine karışmıştır. Küçük kolu da
kalbin arkasından geçip bir kısmı sağ boşluğuna dağılmıştır. Bu iki şubenin
büyük kısımları yine iki dal olmuştur ki küçük kısmı yukarıya çıkıp, büyük
kısmı aşağıya inmiştir. Aşağıya inen kısmın miktarının, yukarıya çıkan
kısmından daha büyük oluşundaki hikmet, aşağıya inen kısmın kalpten,
aşağı seviyede bulunan büyük ve birçok organı hararetiyle yetiştirip
büyütmesidir. Yüreğin yukarısında bulunan kıymetli organlar sayıca az ve
hacimce küçük olduklarından, onları besleyen ve yetiştiren kısım daha
küçük olmuştur. Bu büyük atardamarın çıkış yeri üzerinde üç tane asılı
perde (zar) vardır ki yüreğin içinden onunla beraber dışarı çıkarak ona
kuvvet sağlamlık veregelmiştir. Bahsedilen bu iki kısmın sâid (kol) kısmı
kalbin üstünde yine ikiye ayrılmıştır. Bunun büyük kısmı göğüs tarafına
çıkıp oradan sağ tarafa eğik olarak dönerek gevşek, sölpük ete eriştiğinde,
bu da üç dala ayrılmıştır. Bunun iki kısmı olup aşağıda açıklayacağımız
şahdamarlarla beraber boynun sağ ve solundan başa çıkıp bölünmesinde
onlara eşlik etmişlerdir. Üçüncü kısmı göğüs, iki önceki kaburgaları, boyun
omurlarının üst altısı ve köprücük kemiğine ayrılıp omuzun üstüne (kürek
kemiğine) ulaşmışır. Oradan iki elin âzâlarına inip onlarda dağılarak son
bulmuştur. Kol atardamarının küçük kısmı [132/b] sol koltuk altı tarafına
çıkıp hemen büyük kısmın üçüncü kısmı gibi ayrı ayrı olmuştur. İşte bu
damarlar vasıtası ile bedenin organları hayat bulmuştur.
Her şeyi yoktan var eden Allah teâlâ ne büyük kudret sahibidir ki
bedenlerin terkibini düzenlemiş ve onların işleyişini organlarla sağlamıştır.
Her uzva can damarlarından hayat vermiş ve kan damarlarından besin
lutfetmiştir.