İKİNCİ FEN · İKİNCİ BÂB · ÜÇÜNCÜ FASIL · Birinci Madde
Birinci Madde
Kol kemiklerini bildirir.
Ey azîz! Bilinmelidir ki anatomi bilginleri şöyle demişlerdir: Kol kemiği
silindir şeklinde yaratılmıştır. Böylece tehlikelere uğramaktan uzak
kalmıştır ki üst tarafı, dışbükey olup omuz çukuruna gevşek bir mafsal ile
[bağlanmış] girmiştir. Bu mafsal gevşek olduğu için yerinden çıkması sık
sık görülebilir. Bu mafsalın gevşek olmasının iki faydası vardır ki biri
ihtiyaçları karşılama, diğeri kolaylıkla ve emniyetlice hareket edebilmedir.
İhtiyaçları karşılama, bu eklemin her tarafta rahatça hareket edebilmesidir.
Emniyet ve koruma ise iki türlüdür: Çünkü her ne kadar eklem kendi
etrafında hareket etse de bu hareketler herhangi bir zarara ya da onun
yerinden çıkmasına sebep olacak kadar güçlü ve çok değildir. Böylece
bağlarının zayıflayıp gevşemesinden korkulmasın. Belki kol çoğunlukla
sakin ve hareketsiz iken, elin diğer mafsalları hareketlidir. Onun için elin
diğer mafsalları kolun mafsalından daha sağlam yaratılmıştır.
Kol mafsalını dört bağ bağlamıştır. Birisi, enine zardır ki diğer mafsallar
gibi o da mafsalı çepeçevre kuşatmıştır. İki tanesi arka tarafından inmiştir.
Ve bunlardan ligament geniş ve yassı olup kol emiği tarafına yapışmak
böyle olmuştur. Diğeri daha büyük ve daha sağlam olup dördüncü ligament
ile coracoid uzantıdan aşağı inmiştir. Bunların şekilleri yassı olup kol
kemiğine değmiştir.
Kol kemiği alt taraftan yana çukur olup üst taraftan yana tümsek
yaratılmıştır. Böylece üzerinde toplanan ve düzenlenen kaslar, sinirler ve
damarlar örtülü olarak, kucaklayıp sarmaladığı şeyi kolayca ve güzelce
kavrayıp iki el birbirinin üzerine rahatça [118/b] ulaşmış olsun. Kol
kemiğinin alt tarafının üzerinde iki bitişik çıkıntı oluşmuştur ki iç tarafta
olanı uzun ve incedir. Bunun herhangi bir nesne ile mafsalı olmayıp ancak
sinirleri ve damarları korumak için yaratılmıştır. Dış tarafındaki çıkıntı ile
dirsekteki çukur ve çukurda olan lokma ile dirsek mafsalı tamamlanmış
olur. İkisi arasında bir kesme vardır ki onun iki tarafında iki çukur vardır.
Üst çukur ön tarafta, alt çukur arka tarafta bulunur. Fakat üst çukurun bir
engeli yoktur. Düzdür ve her tarafı birdir. Fakat üst taraftaki ikinci çukur
daha büyüktür ve alt kısmın çukuruna yakın olan bölge düz olmayıp çukuru
da dairesel olmayıp tıpkı bir zar gibi doğru ve düz yaratılmıştır. Böylece
onda ön kol çıkıntısı üst taraftan yana hareket ederek ona ulaştığında
dursun. Ve bu iki çukura iki eşik denilmiştir. Buradaki mafsallar işte bu
şekil üzere düzenlenmişlerdir.