BİRİNCİ FEN · İKİNCİ BÂB · BEŞİNCİ FASIL · Üçüncü Madde
Üçüncü Madde
Mars yıldızının Episikl’ini şekli ve hareketleriyle birlikte bildirir.
Ey azîz! Bilinmelidir ki astronomi bilginleri şöyle demişlerdir: Mars
yıldızına dair durumları ve bundaki işleyişin intizamını açıklamak üzere
yukarıda anlatılanlarla yetinmeyip yere şâmil olmayan bir küçük felekten
daha bahsetmişlerdir ki ona Episikl derler.
Episikl, Mars’ın ortakmermezli küresi içinde yere şâmil değildir ve kendi
taşıyıcı küresine nisbetle küçük bir felektir ki güneşin ortakmermezli
küresinden daha büyük ve daha geniştir. Yıldızın kendisini taşıyıcı olup
onunla bezenmiştir. O, merkez dışı olan ikinci eğimli feleğin kuşağında
sabitlenmiştir. Episikl’in çapı, taşıyıcının iki yüzeyine teğettir. Episikl ise,
bir tek yüzey ile kuşatılmış olup; içi dolu kürevî bir cisimdir. Ve kendi
mekânında eğimli feleğin cisminde, belirli bir hareketle batıdan doğuya
devamlı dönüp bu esnada bir tarafında bağlanmış vaziyette bulunan Mars’ı
da berâberinde hareket ettirir. Ve bu bahsi geçen felek, kendi merkezi
etrafında batıdan doğuya hareketiyle, Mars yıldızını bir gün bir gecede
kendi kuşağının 360 derecesinden takrîben bir derece kadar mesafe alıp
gider. Yani güneşin ortalama hızı kadar bir sür’atle yıldızı hareket ettirir ve
senede bir kere devrini tamamlamış olur. Buna, yıldızın değişik hareketi
veya yıldızın hususi hareketi derler.
Mars yıldızı da bir yüzeyle kuşatılmıştır; içi dolu, ışıklı ve kürevî bir
cisimdir. Kendi episikl cisminde sabitlenmiştir ki yıldızın yüzeyi, Episikl’in
iki kutbu ortasında bir tarafta bulunan bir ortak noktada, Episikl’in yüzeyine
teğettir. Yani yıldız tamamen Episikl’in cisminde bulunup yüzeyi yüzeyine
temas etmiştir. Taşıyıcının bir tarafında, Episikl’in -yukarıda açıklanan
hareketi gibi- söz konusu yıldızın da Episikl cihetinde, kendi merkezi
etrafında durmaksızın kendine özgü hareketiyle döndüğünü yeni astronomi
uzmanları tespit edip doğrulamışlardır.