BİRİNCİ FEN · İKİNCİ BÂB · BEŞİNCİ FASIL · Birinci Madde
Birinci Madde
Mars yıldızının Ortakmermezli küresini bildirir.
Ey azîz! Bilinmelidir ki astronomi bilginleri şöyle demişlerdir: Gökteki
yedi yıldızdan biri sayılan [44/b] Mars, Ay feleğine nispetle beşinci felektir
ve Güneş feleğinin üstünde bulunup “Yüksek felekler” (eflâk-ı ulviye) [497]
namı ile şöhret bulan üç feleğin en aşağıda olanı ve yeryüzüne en yakın
bulunanıdır. Mars yıldızında sadece kırmızı hâkim olup “Küçük uğursuz”
(nahs-ı asgar) adı ile bilinir.
Astronomi bilginleri, Mars için de üç tane felek isbat etmişler ve bunların
nizamını vermişlerdir. Bunlardan birinci felek; merkezde, kuşakta,
kutuplarda, ve harekette burçlar feleğine benzer ve ortakmermezli
(mümessil) dir. İkinci felek; merkezi dışarıdadır. Yukarıda andığımız ilk
feleğin içinde, birbirine paralel iki yüzeyle kuşatılmış olarak bulunup
Episikl’in merkezinin taşıyıcısıdır. Üçüncü felek; Episikl olup Mars yıldızı
onun bir tarafında sabitlenmiş vaziyettedir. Episikl, kendi merkezi üzerinde
hareket ettikçe, Mars yıldızını da kendisiyle birlikte hareket ettirir.
Mars’ın Ortakmermezli küresine gelince; bu küllî felektir. Ve birbirine
paralel iki yüzeyle kuşatılmış kürevî bir cisimdir. Üst yüzeyi, kendi
üzerinde bulunan Jüpiter feleğinin içbükey yüzeyine, alt yüzeyi ise, altında
bulunan Güneş feleğinin dışbükey yüzeyine teğet olarak temas etmiştir. Bu
Ortakmermezli küre, kendi üstünde ve altında bulunan diğer gezegenler gibi
öncelikle büyük feleğin sür’atli hareketine tâbi olup o ilk hareket ile âlemin
merkezi etrafında doğudan batıya zorunlu olarak hareket eder. İkinci olarak,
kendi hareketiyle âlemin merkezi çevresinde sekizinci feleğin yavaş
hareketi kadar bir seyirle batıdan doğuya âheste gider. Burada sanki o,
sekizinci feleğin hareket ettirmesiyle hareket eder. Şu halde yeröte, yerberi
çıkış düğümü ve iniş düğümü noktaları söz konusu hareketle her yetmiş
yılda bir derece kadar, kendi kuşağında yol alır.