BİRİNCİ FEN · İKİNCİ BÂB · BEŞİNCİ FASIL · Beşinci Madde
Beşinci Madde
Mars yıldızının yeröte, ve Yerberi, noktalarını, çıkış düğümünü ve iniş
düğümünü, tabiatını ve özelliklerini, uzanım mesafesini ve kütlesinin
miktarını bildirir.
Ey azîz! Bilinmelidir ki astronomi bilginleri şöyle demişlerdir: Mars
yıldızının yerötesi, iki düğüm noktalarının ortasında, yani eğimli feleğinin
burçlar kuşağından itibaren kuzey cihetine en fazla meyilli olmuştur ki
burası yıldızın çıkış düğümünden doksan derece sonra gelir. Çünkü yeröte
noktası ve iniş düğümleri –yukarıda belirttiğimiz gibi- burçlar feleğinin
hareketine uygun hareket ederler.
Mars yıldızının yeröte noktasının burçlar feleğindeki yeri; Rûmî tarihin
[Ğasîr] senesinde, Aslan burcunun on birinci derecesindedir. Yerberisinin
yeri ise, Kova burcunun aynı şekilde on birinci derecesinde tayin ve tespit
olunmuştur. Çıkış düğümünün yeri, Boğa burcunun on birinci derecesinde;
iniş düğümünün yeri ise, Akrep burcunun on birinci derecesinde tesbit
olunmuştur. Hâlen [Ma’rifetnâme’nin te’lif olunduğu yılda] Rûmî tarihin
senesi; 2069 olmuş ve Hicrî tarihin senesi [46/a] 1170’i bulmuştur. Bu
durumda Mars’ın yeröte yerberi, çıkış düğümü ve iniş düğümü noktaları,
Güneş yılının her yetmiş senesinde bir derece hareket ederek, takrîben sekiz
derece gitmişlerdir.
Mars yıldızının tabiatı ve özelliklerine gelince, müneccimler ittifak üzere
şöyle demişlerdir: Mars’ın tabiatı, aşırı sıcak ve kurudur. Erkek ve geceye
nisbet edilmiştir. Ve küçük uğursuz (nahs-ı asgar) olarak bilinir. Mars’ın
vasıfları; dinçlik, cesaret, hiddet, sefâhet, kuvvet, hıyânet, gadap,
edepsizlik, inat ve baş olma sevdası olarak bulunmuştur. Şu halde ana
rahmine düşen çocukların talihi bu yıldız olsa; bu yıldızın beğenilmeyen
vasıfları o çocuklara Cenâb-ı Hakk’ın irâdesiyle sirâyet ettiği gerçek olup
tecrübe ile görülmüştür. Mars yıldızı, Cumartesi gecesine ve Salı gününe
hâkim bulunmuştur. Söz konusu gecenin ve gündüzün ilk saatleri Mars’a
nisbet olunmuştur. Mars’ın ve Ortakmermezli küresinin uzanımlarına ve
cisimlerinin miktarına gelince; gözlemciler, geometri bilginleri ve
matematik âlimleri söz ittifakla şöyle demişlerdir:
Mars’ın Ortakmermezli küresinin dışbükey yüzeyinin merkezi, âlemin
merkezine olan uzaklığı takrîben on dört bin kere bin ve yedi yüz yetmiş bir
bin dokuz yüz kırk dört (14 771 944) fersah olarak hesaplanmıştır. Söz
konusu feleğin içbükey yüzeyinin âlemin merkezinden uzaklığı ise, takrîben
iki bin kere bin ve yirmi dokuz bin altı yüz (2 029 206) fersah olarak
hesaplanmıştır. Ortakmermezli küresinin kalınlığı yaklaşık olarak, on iki
bin kere bin ve yedi yüz kırk iki bin yedi yüz otuz sekiz (12 742 738) fersah
olarak hesaplanmıştır.
Mars yıldızının cirmi ise, yaklaşık olarak yeryüzü cirminin dörtte biri
kadar bulunup bütün bu bulgular kesin ilmî delillerle ispat edilmiştir. İşin
doğrusunu ancak, Allah teâlâ bilir. Bizim buradaki açıklamaları yapmaktan
maksadımız, Kâinât Kitabı’daki muazzam işleyişi dokuyan hikmetli işleri
beyân edip bunu gerçek mânâda düşünen akıl sahiplerinin idrakine
sunmaktır, dikkatli nazar sahiplerine bu gerçekleri göstermektir. Tâ ki
cihanın ayrıntılarına bakarak kendi varlıklarında saklı muhtasar özü
görsünler. Kendi hakikatini bilme firâsetinden Hakk’ı gereğince tanıma
marifetine ersinler.
ALTINCI FASIL
Dördüncü göğün yapısını ve orada sultan olan âlemin kandili güneşin
hükümlerini, hallerini dört madde ile açıklar.