İKİNCİ FEN · DÖRDÜNCÜ BAB · BİRİNCİ FASIL · Dördüncü Madde
Dördüncü Madde
Omurilikten bitip boyun omurlarından çıkan sinirleri bildirir.
Ey azîz! Bilinmelidir ki anatomi bilginleri şöyle demişlerdir: Boyundaki
omurilikten doğup omurlarda yol alan sinirlerin tamamı sekiz çift olarak
bilinmiştir.
Birinci çift; birinci omurun iki deliğinden çıkıp sadece baş kaslarına
dağılmıştır. [586] Bu çift ince ve küçük yaratılmıştır. Ta ki çıkış yeri dar olsun
ve omurga kemikleri olduğu hal üzere kalsın.
İkinci çiftin çıkış yeri, birinci omur ile ikincinin arasında ortak olan
deliklerdendir. Ve bu çiftin çoğundan [587] , başta bulunan organlar dokunma
hissini bulmuştur ki başın etrafını tamamen sarıp başın ön tarafına
dolanmıştır. Kulakların etrafındaki dış deride yerleşip açıklanan küçük
çiftin eksiğini tamamlamıştır. Bunun geri kalanı boynun arka tarafındaki
kaslara boyun arkasında olan yassı kasa ulaşmış [588] ve onlarda hareket
bulmuştur.
Üçüncü çiftin çıkış yeri, ikinci omur ile üçüncü arasında ortak olan
deliklerdendir ki her bir sinir iki kola ayrılıp bir kolu orada bulunan kaslara
dağılmıştır. Özellikle başı boyna ekleyen kaslara, bu kolun dalları denk
gelmiştir. Onda olan omurların çıkıntılarından çıkıp köklerine yapışmıştır.
Oradan onların başlarına çıkıp o sensenelerden doğan zar şeklindeki bağ ile
karışmıştır. Oradan geçip kulakların etrafına dağılmıştır. Hayvanların
bedenlerinde kulakların hareketini sağlamak için [131/a] iki kulağa
ulaşmıştır. İkinci kolu yanak tarafına gelip oradan yassı kasa dağılmıştır.
Yukarı tarafa yükselince, ona damar ve kaslar bitişmiş ve onlarla
sağlamlaşmış ve kuvvet bulmuştur. Bu ikinci kol hayvanlarda kulak kasına
kadar ulaşıp şakak kasında dağılmıştır.
Dördüncü çiftin çıkış yeri, üçüncü omur ile dördüncü omur arasında ortak
olan deliklerden olmuştur. (Yukarıda) bildirilen üçüncü çift gibi bir kısmı
öne bir kısmı arkaya dağılıp öndeki küçük olmakla beşinci çifte karışmıştır.
[589] Arka kısmı arka tarafa doğru dönüp oradan kaslara gidip sensenelere
ulaşmıştır. Baş ile boyun arasında müşterek olan kaslara dallar gönderip
oradan bele kadar inerek son bulmuştur.
Beşinci çiftin çıkış yeri, dördüncü ve beşinci omurlar arasında ortak olan
delikler olmuştur. Yine yukarıda bahsedilen dördüncü çift gibi bu da iki kol
olup ön kolu küçük olmakla yüz kaslarına gelmiştir. Oradan başı ve boynu
öne eğen, baş ve boyun ile müşterek olan kaslara yayılmıştır. Arka kolu iki
şube olup bir tanesi öndeki kol ile ikinci dal arasında geçiş yeri olmuştur.
Omuzun üst kısımlarına gelip altıncı ve yedinci çiftlerin bir miktarına
karışmıştır. İkinci kolu da, altıncı ve yedinci çiftlerin kollarına karışıp
aşağıya inip diyafragmaya karışmıştır.
Altıncı ve yedinci çiftlerin çıkış yerleri, daha önce açıklanan deliklerin
tertibi üzere altındaki deliklerden olmuştur. Sekizinci çiftin çıkış yeri, sırt
omurlarının ilk omuru ile boyun omurlarının yedinci omuru arasında ortak
olan deliklerden olmuştur. Bu üç çiftin kolları birbirine karışmıştır. Altıncı
çiftin çoğu omuz başına gelmiştir. Az bir kısmı, dördüncü ve beşinci çiftin
az kısımları ile diyaframa inmiştir. Yedinci çiftin çoğu kısmı gelip az kısmı
beşinci çiftin az kısmıyla baş, boyun ve bel kaslarına ve oradan diyaframa
ulaşmıştır. Sekizinci çiftin az kısmı omuza gelip çok kısmı kas ve kola
ayrılmıştır.
Diyaframın bu sinirlerden pay almasının hikmeti şudur ki diyaframa gelen
sinir yukarıdan inmekle bölünmesi kolay olmuştur. Diyaframın görevi gayet
mühim olmakla, sinirleri çok değişik yerlerden gelmiştir. Ta ki bu yerlerden
birinin başlangıcına zarar gelmekle onun işleyişi bozulmasın.
“Her şeyi hiç benzeri olmadan meydana getirip yaratan (Hâlık),
yarattıklarını temiz ve sağlam bir nizam üzere yaratıp olgunlaştırarak
birbirinden farklı niteliklerde meydana getiren (Bârî) ve yaratmış olduğu
varlıkların şekil ve durumlarını takdir edip dilediği gibi meydana getirip
şekillendiren (Musavvir) Allah teâlâ her ayıp ve kusurdan münezzehtir.”