İKİNCİ FEN · ÜÇÜNCÜ BÂB · İKİNCİ FASIL · İkinci Madde
İkinci Madde
Omuz mafsalını kol kemiğiyle birlikte hareket ettiren kasları bildirir.
Ey azîz! Bilinmelidir ki anatomi bilginleri şöyle demişlerdir: Omuz
mafsalını hareket ettiren, kol kemiğinin kaslarıdır ki onların üçü göğüsten
gelip kol kemiğini aşağı tarafa çeker. Bu üç kasın biri meme altından doğup
kol kemiğine yakın olan omurun ön tarafında kol kemiğinin ön tarafına
bitişip omuzu aşağı tarafa getirmekle kol kemiğini göğse yakınlaştırır.
Bahsi geçen üç kastan bir tanesi de göğsün üst tarafından doğup kol kemiği
başının iç tarafında birleşip kol kemiğini kaldırmasıyla göğse yakın eder.
Bu üç büyük kas bütün göğüsten ortaya çıkıp kol kemiğinin önünün alt
kısmına bitişmiştir. Eğer üst kısmının lifiyle hareket ederse, kol kemiğini
kaldırarak göğse getirir. Eğer alt kısmının lifiyle hareket ederse, kol
kemiğini çekerek göğse getirir. Eğer iki kısmıyla beraber hareket ederse,
kol kemiğini düz bir şekilde göğse getirir.
Kol kemiğinin iki kası boş böğürden doğup bahsi geçen büyük kasın
birleşmesinden çok daha fazla bitişip birincisi olan büyüğü koltuk altı
kemiğinden ve arka kaburgadan gelip kol kemiğini bu kaburga tarafına düz
olarak çeker. İkincisi incesi olup koltuk altı derisinden ortaya gelip meme
tarafından yukarıya yükselen kasın veterine bitişip arka tarafa meyledip
kaybolmuştur. Bu kas, önceki kasa yardım eder. Kol kemiğinin beş kası
daha vardır ki hepsi kürek kemiğinden doğmuştur ve bunlardan biri omuzla
arka kaburga arasındaki diyaframı doldurur. Kol kemiği başından dış
tarafına ve alt kısmına dönüp gitmiştir. Bunlardan ikisinin çıkış yerleri,
omzun üst kaburgası olmuştur. Bir tanesi büyüktür ki lifini diyaframın alt
tarafına gönderip diyafram ile alt kaburganın arasını doldurmuştur.
Kol kemiği başına dış tarafının sonundan yapışıp kol kemiğini dış taraftan
yana meylederek uzaklaştırmıştır. İkincisi birincisine bitişik olup bununla
aynı işi yaparlar. Fakat ikinci kas, üst kası omuza asıp kol kemiği dışına
derince bitişip onu dış tarafa meylettirmiştir. Dördüncü kas, omuz
kemiğinin çukur yerini doldurup onun kol kemiği başının iç tarafından
giren kasın cüzlerine bitişip kolu arkaya döndürmüştür. Beşinci kasın çıkış
yeri, scapulanın altındaki kaburganın alt kenarıdır. Veteri, karın boşluğunun
üst tarafından yükselen [125/a] büyük kasın bitiştiği kol kemiğine
bitişmiştir. Bu kasın vazifesi, kol kemiği başının üst kısmını alt tarafa
çekmektir.
Kol kemiğinin iki başlı diye adlandırılan bir kası daha vardır ki onun işi,
köprücük kemiği dibinden ve boyundan gelip kol kemiğini çepeçevre
kuşatmaktır. Bunun bir başı kol kemiğine dâhildir. İç kısma derin bir şekilde
meyillidir. Diğer başı, dış tarafından omuz altına bağlıdır. Bir miktar derin
bir şekilde dışarıya meyillidir. Eğer iki kısım ile işlerse, kol kemiğini düz
olarak kaldırır. Kol kemiğinin iki küçük kası daha vardır ki biri meme
üstünden gelir, diğeri omuz mafsalında gömülüdür.
“Yüce Allah’tan başka hiç kimsenin olayları değiştirebilecek bir gücü
yoktur.”