BİRİNCİ FEN · İKİNCİ BÂB · İKİNCİ FASIL · Üçüncü Madde
Üçüncü Madde
Sabit yıldızlardan olan ayın konak yerlerini, isimleri ve şekilleriyle
birlikte, burçlar feleğinde olan mekânları ile [37/a] kırkıncı enlemde doğma
batma noktalarını, vakitleriyle birlikte bildirir.
Ey azîz! Bilinmelidir ki Hak teâlânın Kelâm-ı Kadîm’inde; “ Ay için de
bir takım menziller (yörüngeler ) tayin ettik ” (Yâsin 36/39) buyurduğu
konak yerleri, yirmi sekizdir ki burçlar feleğinde burçlar dairesi yakınında
bulunan, gözetlenip tespit edilmiş sabit yıldızlar olup burçlar kuşağının
(mıntıkatü’l-burûc) yakınında ay kendi feleğinin kuşağında, batıya doğru
hareket ederken, koç burcunun yarısında Güneş ile karşılaşınca, her gece
ayrı bir yıldızla berâber bulunur ve o yıldız, konak (menzil) kabul edilir.
Ay, hızlı hareket etmesi sebebiyle, on iki burcu yirmi sekiz günde
devredip dolanarak, tekrar aynı yerine geldiğinden, menzillerin toplamı
(menâzil-i kamer) yirmi sekiz konak şeklinde tespit olunmuştur. Ayın
uğradığı ilk konak Şeretân (şeretayn; alsharatân/xartân), son uğrak menzili
ise Reşâ [480] olarak isimlendirilmiştir. Ve bu iki konağın arası, on iki derece
elli iki dakika olmakla on iki burcun her biri, söz konusu yirmi sekiz
konaktan iki menzil ve üçte bir menzili yaklaşık olarak hâvî bulunmuştur.
Bu konu, altı sene önce yazmış olduğumuz manzumemizde şöyle
anlatılmıştır:
Manzume [Ayın Menzilleri]
1-Allâh adıyla başlarız haberi
Kıldı takdîr şems ile kameri
2-Hamdü li’llâh Habîbine salavât
Şems ü Mâh eyledikçe hoş harekât
3-Ba‘dehu Hakkı dir ey ehl-i hitâb
Ehl-i hey’et sözüncedir bu kitâb
4-Nazm kıldım kitâb-ı mu‘teberi
Didim ismin menâzil-i kameri
5-Oldı ebyâtı cümle yüz doksan[üç]
Bin yüz altmış beş idi sâl ey can
6-Çarh-ı sâmin ki on iki bölinür
Her bölükde otuz sehim bulunur
7-On iki burcı on iki ay olur
Üç bahâr olur dahi yaz olur
8-Üç harîf olur üç dahi kışdır
Çâr fasl on iki ay olmuşdur
9-Evvel Âzer ikinci Nîsândır
Üç Eyâr râbi‘i Hazîrândır
10-Hâmis oldı Temmûz ü sâdisi Âb
Oldı Eylûl sâbi‘i be-hesâb
11-Sâmin ü tâsi‘ oldı Teşrîneyn
Kış dû Kânûn ü yek Şubât ey zeyn
12-Gelmeden kevn burûc evâ’iline
On gün akdem şuhûr-ı rûm biline
13-On iki burca bunlar esmâdır
Bir hamel iki sevr ü cevzâdır
14-Seretân u esedle sünbüledir
Burc-ı mîzân ü akrebi biledir
15-Kavs ile cedy ü delv ü hût anılur
Yıl başı evvel-i hamel sayılur
16-Çünki şeş burc otuz pâyı geçmiş
Bil, yıl eyyâmın üç yüz altmış beş
17-Çarh-ı sâmindedir bu kısm-ı rüsûm
Andadır cümle sâbitân-ı nücûm
18-Devr-i şarkî serî-i seyrândır
Hep tulû‘ u gurûb u devrândır
19-On iki burc yirmi dört sâ‘at
İçre bir devri hatm ider râhat
20-Çün döner nısf-ı burc bir sâ‘at
Sâ‘at on beş derecedir âdet
21-Çarh-ı çârümde gün musanna‘dır
Evsatında zemin murassa‘dır
22-Ol felek devr ider Güneş seyri
Anda yok necm ü şemsden gayrı
23-Garbdan şarka gün gider her gün
Üç yüz altmış beşinde biri göğün
24-Seyr ider şems günde bir derece
Ayda bir burcı kat‘ ider bilece [37/b]
25-Çün tahavvül ider her ay birine
Yıl, tamâmında hem gelür yerine
26-Rûz u [481] şeb hatt-ı istivâda sivâ
Arzı kırk cüz’ olan mekânda ola
27-Evvel-i Cedîye gelse gün rahşân
Zemherîr ibtidâsıdır o zamân
28-Sâ‘at-i şeb o gice on beş olur
Gündüzün sâ‘ati dokuzı bulur
29-Pes, gice günden altı sâ‘at alur
Üç gün üç gice bir karâra kalur
30-Ba‘dehû gün be-gün, gün atvel olur
Tâ hamel evvelin bu şems bulur
31-Nakledende gün evvel-i hamele
Gice gündüz berâberine gele
32-Gün doğandan batana dek o zamân
On iki sâ‘at ola bî-noksân
33-Gün batandan doğana dek gice hem
On iki sâ‘at olan olmaya kem
34-Hem yine gün be-gün atvel olur
Seretân evvelin Güneş ki bulur
35-Sâ‘at-i rûz o günde on beş olur
Ol şebin sâ‘ati dokuzı bulur
36-Pes, gündüz şebden altı sâ‘at alur
Üç gün üç gice ol karâra kalur
37-Ba‘dehû gün be-gün şeb atvel olur
Tâ ki mîzânın evveline gelür
38-Gelse mîzânın ibtidâsına gün
Rûz u şeb hem berâber olur o gün
39-Çün hamel evveliyle bu birdir
Şark u garb ikisine bir yerdir
40-Pes, yine gün be-gün şeb atvel olur
Tâ Güneş Cedy’in evveline gelür
41-Yılda bir yol bu devri dâ’imdir
Arzı mîmde bu tavrı kâ’imdir
42-Çarh-ı çârümde şems her nicedir
Hem kamer bu felekde öylecedir
43-Çarh-ı evveldedir kamer mir’ât
Ol musaykal kesîfdir bi’z-zât
44-Cirm-i şemsin ziyâsı dâ’imdir
Şems ile nûr-ı Mâh kâ’imdir
45-Cirm-i Meh muzlim ü müdevverdir
Ol Güneşden yana münevverdir
46-Câyı çün günle arzın arasıdır
Arza doğrı muhâk karasıdır
47- İrtesi gice çün Hilâl görinür
Nurlı yandan bize hayal görinür
48-Gün be-gün ay Güneşden olub ırak
Arza doğrı yüzi olur berrâk
49-Çârde menzilin Meh eylese seyr
Şems ü Meh beynine karîb ola yer
50- Şems ile Mâh hoş mukabil olur
Görinüb nûrı, Bedr-i kâmil olur
51-Çünki mir’ât-ı şemsdir bu kamer
Zulmet-i leyli nûr-ı mahz eyler
52- Şemse oldukça mukarreb hem ay
Azar azar görünse nûrsuz cây
53-Çün bulur hem o şems-i tâbânı
Bize doğrı döner donuk yanı
54-Ayda bir yol bu devr-i dâ’imdir
Bu muhâk u bu Bedri kâ’imdir
55-On iki burcı gün keser bir yıl
Kat‘ ider Meh bir ayda cümleyi bil
56-Garbdan şarka hem kamer dolaşır
Günde on üç derece yer ulaşır
57- Şems ile çün Kamer muhâk bulur
İrtesi gice ay mukaddem olur [38/a]
58-Günde on iki cüz’ o şems geçer
On iki burc bist heşt ölçer
59-Pes, menâzil yirmi sekiz olur
Her birine nişânı yıldız olur
60-Her nişânın bir ismi resmi var
Say müretteb yeriyle, bil ey yâr
61-Şerateyn u Butîn ü Pervîn-i şâ‘
Deberân Hak‘a Hen‘a ile Zirâ‘
62-Nesre vü Tarfe Cebhe vü Zebre
Sarfe, Avâ, Simâk u pes, Gafre
63-Hem Zebânâ vü ba‘dehû İklîl
Kalb u Şevl-i Ne‘âyimi hoş bil
64-Belde Zâbih Bel‘ Su‘ûd Ahyâ
Pes, mukaddem mu’ahhar oldı Reşâ
65-Gökyüzünde “Menâzil-i kameri”
Bilmek istersen eyle şeb nazarı
66-Gözle hem âfitâb-ı tâbânı
Çün bulur ibtidâ-yı mîzânı
67-Ol gün oldukça Şems ufukda ayân
Nokta-i maşrık oldur eyle nişân
68-Hem idende o gün ufukda gurûb
Nokta-i mağrib ol yeri bil hûb
69- İki yandan dü nokta evsatı al
Kıl nişan nokta-i cenûb u şimâl
70-Kıl bu dört nokta evsatın tahmîn
Heşt nokta ufukdan it ta‘yîn
71-Ufku farzet üç yüz altmış pây
Pes, tulû‘ u gurûbı ondan say
72-Kırk derece arzda menâzil tâ
Ol ufukdan bu resme doğa bata
73-Çün yarım sâ‘at ol şeb ide mürûr
İbtidâ-yı menâzil ide zuhûr
74-Nokta-i maşrıkın şimâlinden
Hem igirminci cüz’ hilâlinden.
75- Şerateyn iki necm-i âlîdir
Biri cenûbî, biri şimâlîdir
76-Bir zirâ‘ ikisi arasını say
Bist ü heşt hameldir onlara cây
77-Ol cenûbî yanında râsıhdır
Bir küçük yıldız ismi Bâtıh’dır
78- Şerateyn’den mu’ahhar ola Berâh
Hem Butîn ol ikinci menzil-i mâh
79-Nokta-i maşrıkın şimâline bak
Noktadan doğan kırk derece ırak
80-Üç küçük necmdir müselles-vâr
Burc-ı Sevr’in önünde buldı karâr
81-Çün iki sâ‘at ol şeb ide ubûr
Ülker üçünci menzil ide zuhûr
82-Nokta-i maşrıkın şimâlinden
Hem otuz derece kemâlinden
83-Hûşe şeklinde altı kevkebdir
Sevr’in igirmi dördi mansabdır
84-Ol şeb üç sâ‘at ü rubû‘da hemân
Doğa dördünci menzil Debrân
85-Noktadan on sekiz derece şimâl
Berk urur necm-i hâmîsi fi’l-hâl
86-Dâl şeklinde penç yıldızdır
Burc-ı Cevzâ’da câyı sekizdir
87-Dört buçuk sâ‘at ol şeb itme hücûm
Menzil-i hâmis ide Hek‘a tulû‘
88-Nokta-i maşrıkın şimâli hemîn
Cüz-i sâminde şekl-i nokta-i şîn
89-Re’s-i Cabbâr adı se necm-i nihân
Burc-ı Cevzâ’da bîstümde ayân.
90-Beş buçuk sâ‘at ol şeb itse mürûr
Hen‘a altıncı menzil ide zuhûr [38/b]
91-Nokta-i maşrıkın şimâline bak
Noktadan on sekiz derece ırak
92-İki yıldız şimâl u garbı kebîr
Seretân cüz-i hâmîsinde münîr
93-Bekle beş sâ‘at ol şeb ile nigâh
Göresin tâ Zirâ‘ı heftüm-i mâh
94-Nokta-i maşrıkın şimâline git
Noktadan kırk derece tahmîn it
95-İki rûşen sitâredir be-akab
Garbı Şa‘râ-yı şâmî’dir be-lakab
96-Oldur evvel şimâlî bir yıldız
Seretân’dan berîdir on sekiz
97-Olsa sâ‘at yedi o şeb-i kâmil
Görinür Nesre heştüm-i menzil
98-Nokta-i maşrıkın şimâline gel
Hem igirmi beşinci cüz’üni al
99-Hurde Encum’den ebr pâresidir
Çâr necm-i murabba‘ arasıdır
100-İsmi Şûrâ-yı Yemânî’dir bil
Hem Esed evvelinedir hâsıl
101-Çün sekiz sâ‘at ol şeb itse güzâr
Görinür Tarfe tâsi‘ eyle nazar
102-Nokta-i maşrıkın şimâlinden
Hem otuzuncı cüz’ kemâlinden
103-İki yıldız biri Esed’dendir
Esedin on beşinde rûşendir
104-Heşt ü nîm sâ‘at ol şeb itse mürûr
Âşır-ı mâh Cebh’e ide zuhûr
105-Nokta-i maşrıkın şimâlini al
Tâ igirmi beşinci cüz’ine gel
106-Bir mu‘avvec hat üzre dört kevkeb
Ol cenûbî azîm ü rûşen heb
107-Oldı kalbu’l-Esed büyük yıldız
Hem Esed’den biri igirmi sekiz
108-Olsa sâ‘at dokuz buçuk o seher
Zebre’dir on birinci doğa meğer
109-Nokta-i maşrıkın şimâline var
Kıl igirmi beşinci cüz’de karâr
110-Koşa yıldız cenûbîdir rûşen
Sünbüle on beşi ona mesken
111-Çün doğar gün onunla bil doğa
Noktadan Sarfe fark-ı şimâl Ava
112-Sarfe bir necmi evvel-i kadrin
On ikinci menâzil-i Kamerin
113-Hurde-i encum-muhît oldı nişân
Sünbüle âhiridir ana mekân
114-Oldı Ava beş encum-i rûşen
Tutdı mîzânın on beşinde vatan
115-Çün menâzilden on üçüne hemân
Maşrıkından o şeb bilindi mekân
116-Bâkisin mağrib ile bil o zaman
Mağribe bak, o şeb hem eyle nişan
117-Çünki bir sâ‘at ol şeb ide güzâr
Menzil-i çârdehüm ufukda gider
118-Nokta-i mağribe nazar hoş kıl
Batar onda Simâk-ı a‘zeli bil
119-İsmidir Fahze Sünbüle ey can
Resmidir bîst ü pencum-i mîzân
120-Tâ kim üç sâ‘at ol şeb ide duhûl
Panzdehüm Gafre ancak ide nüzûl
121-Nokta-i mağribin şimâlini al
Her igirmi sekiz derecede kal
122-Bir mukavves hat üzre üç kevkeb
Yeridir cüz-i evvel-i Akreb
123-Hem bir ismi Simâk-ı Râmıh’dır
Evsatı Ramh u kendi çârıhdır [39/a]
124-Çâr menzil ale’t-tevâlî ol
On beşinciden evvel ide nüzûl
125- Pes rub‘ sâ‘at olsa ol şeb hûb
Şanzdehüm Zebân’a ide gurûb
126-Nokta-i mağribin cenûbuna var
Andan on dokuzuncı cüz’de batar
127-İki yıldız mukabil ü berrâk
İkisinin arası bir mızrâk.
128-Hem bir ismi de Pelle-i Mîzân
Burc-ı Akreb önidir ana mekân
129-Çün iki sâ‘at ola ol şeb-i târ
Ol dem İklîl on yedinci batar
130-Nokta-i mağribin cenûbuna bak
Noktadan hem otuz derece ırak
131-Yer var bî-hat üzre üç kevkeb
Rûşeni oldı cebhetü’l-Akreb
132-Akreb oldı bir ismi hem ey yâr
Burc-ı Akreb’de cây-ı bist-çihâr
133-Bekle sâ‘at iki buçuk ola tâ
Hejdehüm kalb-i Akreb anda bata
134-Nokta-i mağribin cenûbunı bul
Otuz üçünci cüz’-i garbını bul
135-Bir mukavves hat üzre üç kevkeb
Sâdis-i burc-ı kavs ana matlab
136-Kalb-i Akreble bile şöyle varub
Nühdehüm menzil oldur ide gurûb
137-Nokta-i mağribin cenûbuna bak
Noktadan kırk dokuz derece ırak
138-Kavs’e yıldızdır ikisi berrâk
Buldı kavsin igirmisinde durak
139-Bekle dört sâ‘at ol gice oturub
Bîstümdür Ne‘âyim ide gurûb
140-Nokta-i mağribin cenûbunı bul
Otuz üçünci cüz’üdür ana yol
141-Çâr necmi sıgâr u çârı kibâr
Tutdılar Cedy evâ’ilinde karâr
142-Dahi beş sâ‘at ol şeb uyuma tâ
Kim igirmi birinci belde bata
143-Nokta-i mağribin cenûbunı al
Tâ igirmi sekiz dereceye gel
144-Kıt‘a-ı çarhdır ki sâde olur
Encum etrafına kılâde olur
145-Hem bir adı kılâdedir ey can
Evsat-ı Cedy burcun itdi mekân
146-Ger yedi sâ‘at olsa şeb râyih
Bata bist ü düvüm adı Zâbih
147-Nokta-i mağribin cenûbunı al
Andan on sekizinci cüz’de kal
148-İki yıldız şimâldir a‘zam
Bir küçük necm ânınla adı Ganem
149-Zâbih anı ider gibi kurbân
Evvel-i Delv üçüne oldı mekân
150-Heft ü nîm sâ‘at ol şeb olma melûl
Bîst ü süvvum Belî’dir ide nüzûl
151-Nokta-i mağribin cenûbı nice
Noktadan say igirmi üç derece
152-İki rûşen sitâredir ki karîb
Bir küçük yıldız aralıkda garîb
153-Ol küçük yıldız ol şimâle yakîn
Delv’in on dördidir mekânı hemîn
154-Ger dokuz sâ‘at ol şeb itse güzâr
Bîst ü çârüm Su‘ûd o demde gider
155-Nokta-i mağribin cenûbunı bul
Cüz-i sâmin ufukdadır ana yol
156-Bir mukavves hat üzre üç yıldız
Delv burcunda cây-ı on sekiz [39/b]
157-On buçuk sâ‘at ol şeb eyle nazar
Ahbîh-i bîst ü pençemine seher
158-Nokta-i mağribe garîb ü cenûb
Çâr kevkeb üçi müselles olub
159-Râbi‘i Sa‘d ü hem redîf ana nam
Hâmîsi burc-ı Hût’ı kıldı makãm
160- Şarka bak hem o akşam it tevfîk
İrtifâ‘ıyla her birin tahkîk
161-Kim mukaddem dahi mu’ahhar hem
Doğalar Şems batmadan akdem
162-Bir buçuk sâ‘at akşama var iken
İkisi dahi doğmuş ola ma‘an
163-Nokta-i maşrıkın şimâlinden
Bîst ü pencum cüz’ kemâlinden
164-Doğa fer‘i mukaddem anda ayân
Aslı bir necmdir cenûbî hemân
165-İkisinin arası bir mızrak
Hût’dan panzdehüm o ferga durak
166-Nokta-i maşrıkın şimâline git
Hem otuz bir derece tahmîn it
167-Anda doğmuş ola mu’ahhar nûr
Ferği aslından akdem ide zuhûr
168- İki yıldız ki bu‘dı bir mızrâk
Ferği Hût âhirinde hoş berrâk
169-Şarka bak bul o şeb mahall-i işâ
Doğmuş igirmi sekizinci Reşâ
170-Kalmış iken gurûba bir sâ‘at
Şarkdan doğmuş ola ol râhat
171-Nokta-i maşrıkın şimâlinden
Hem otuzuncı cüz’ kemâlinden
172- İki yıldız ki şarkı ve garbı
Saff-ı encumledir sefîne gibi
173- Şekl-i ihlîlcidir ol gûyâ
Hem Hamel on beşindedir hâlâ
174-Nısf-ı burc-ı Hamel’de olsa muhâk
Meh güneşden bu resme ola ırak
175-Menzil-i evveli olur Şerateyn
Hem bu tertîb ile Reşâ’ya değin
176-Çün igirmi sekiz gün içre Kamer
Bu menâzilden ide cümle güzer
177-Ol igirmi sekiz gün ile gice
Hem geçer Şems günde bir derece
178-Çün igirmi dokuz buçuk gün olur
Şems ile hem Kamer muhâkı bulur
179-Ol sebebden bir ay igirmi dokuz
Gün hesâb olunur öbür ay otuz
180-Ba‘dehû her ne şeb kılınsa murâd
Bu menâzil tamâm olur ta‘dâd
181-Oldığın gice şemse bil derece
Kim ne burcun kaçındadır o gice
182-Kıl hesâb ibtidâ-yı mîzândan
Bil ne mikdârı geçdi Şems andan
183-Geçe bir burcı iki sâ‘at o dem
Heb menâzil doğub batar akdem
184-Pes, her on beş gicede bir sâ‘at
İleri Sâbitân ider sür‘at
185-Kim Güneş her gün iki kursı kadar
Seyr idüb şarka, geç gurûba gider
186-Her ne geçse buna kıyâs olunur
Bu hesâb üzre cümlesi bulunur
187-Çün giçer şems evvel ol Hamel’e
Emr ber-aks olur kolaylı gele
188-Maşrıkından ayân olan kevkeb
Mağribiyle bilinmek olur heb
189-Mağribinden beyân olan el-ân
Maşrıkından bilinmeli o zamân [40/a]
90-Nirden doğsa karşusında batar
Kande batsa mukabilinde doğar
191-Çün menâzil bilindi bi’t-ta‘yîn
On iki burcı bundan it tahmîn
192-Tâ ki seyyâr ü sâbit ola ayân
Kim ne kevkeb ne burcı kıldı mekân
193-Hoş bilindi kevâkib ey Hakkı
Seyr it eflâkı fikr kıl Hakk’ı
Günümüz Türkçesiyle
1-Allah adıyla başlayıp, anlatırız haberi: Güneşle ayın yörüngelerini
takdir etti, ol Bârî.
2-Hamd ederiz Allah’a; ol Habib’e salavât. Güneşle ay, intizam üzere
ettikçe harekât.
3-Sonra, Hakkı size hitap ederek der ki: Ehl-i hey’et [482] sözüncedir bu
kitap.
4-Uğraşıp nazmen yazdım, bu muteber kitabı. İsmini şöyle verdim ki;
Ayın Menzilleri’ dir adı.
5-Beyitlerin tamamı, yüz doksan[üç] oldu. Sene bin yüz atmış beş idi, ey
can!
6-Sekizinci felek ki on ikiye bölünür. Her bölükte, otuz iki kısım bulunur.
7-On iki burcu, on iki ay olur. Üç bahar olur, üç yaz olur.
8-Üçü güz olur bunların, üçü de kıştır. Dört mevsimin toplamı, on iki ay
olmuştur.
9-Birinci Mart ve ikinci Nisan’dır. Üçüncü Mayıs, dördüncü Haziran’dır.
10-Temmuz beşincidir, Ağustos altıncı. Bu hesaba göre bil ki Eylül’dür
yedinci.
11-Sekizinci ve dokuzuncu oldu “Teşrinler.” Kış, iki “Kanun” ve bir
Şubat’ladır, ey genç!
12-Gün, burçların evveline gelmeden on gün önce, Rûmî aylar biline.
13-On iki burca, şunlar isim olmuştur: Birinci Koç, ikinci Boğa, üçüncü
İkizler’dir.
14-Yengeç ve Aslan’dan sonra Başak gelir. Terazi’den sonraki burca,
Akrep denir.
15-Yay, Oğlak ve Kova’dan sonra Balık anılır. Yılbaşı, Koç burcunun
evveli sayılır.
16-Çünkü bunda altı burç, otuz dereceyi geçmiştir. Bir yılın günleri üç
yüz atmış beştir.
17-Sekizinci felektedir, bu kısmın şekilleri. Sabit yıldızlar ondadır;
burçlar ve dönenceleri.
18-Olanca hız ondadır; doğuya dönüşü serîdir. Doğmak, batmak ve
dönmektir işleyişleri.
19-On iki burç yirmi dört saat eder. Bu vakit içinde devri gayet rahat
bitirirler.
20-Çünkü bir burcun yarısı bir saattir. Bir saat, on beş derece eğimdir,
budur âdet.
21-Dördüncü felekte böylece, gün yarılanmış olur. Üstünde yeryüzü,
kıymetli taşlar gibi durur.
22-O felektedir yörüngesi, Güneşin seyri. Orada bir nesne yoktur, Güneşle
yıldızdan gayrı.
23-Batıdan doğuya gider gün, her gün. Üç yüz atmış beşinde, bir
derecedir göğün.
24-Seyreder gün, günde bir derece. Ayda bir burcu geçmiş olur böylece.
25-Böylece her ay, burçların birine geçer. Yıl tamam olunca eski yerine
gelir.
26-Gün ve gece eşitlik çizgisinde denkleşir. Güneş, enlemi kırk derece
olan yere gelince.
27-Burç oğlağa gelince, gün aydın olsun. Zemheri soğuklarının
başlangıcıdır o zaman.
28-Gecenin saati o vakit, on beş olur. Gündüzün saati ancak dokuzu bulur.
29-O zaman gece, gündüzden altı saat alır. Üç gün üç gece zaman, bu
kararda kalır.
30-Sonrasında gündüzler, peyderpey uzun olur. Böylece Güneş, Koç
burcunun evvelini bulur.
31-Güneş, Koç burcunun evveline naklolunca, gündüzle gece o vakit eşit
olur.
32-Gün doğumundan akşama kadar o zaman, noksansız on iki saat olur
zaman.
33-Gün bitenden doğana kadar, hep gecedir. On iki saattir hem, bundan
eksik değildir.
34-Hem yine peyderpey gün uzun olur. Böylece gün, tâ Yengeç evvelini
bulur.
35-Gündüzün saati, günde on beş olur. Gecenin saati ancak, dokuzu bulur.
36-O zaman gündüz geceden altı saat alır. Üç gün üç gece vakit, ol karar
üzre kalır.
37-Sonra gece uzar; gün be gün azar azar. Tâ ki Güneş, Terazi’nin
evveline gelir.
38-Gün, Terazi’nin evveline gelince; Gün ve gece, tam eşit olur o gün.
39-Koç’un evveliyle çünkü, bu birdir. Doğu ve batı, ikisine bir yerdir.
40-Yine gece uzar; gün be gün azar azar. Güneş yürür; Oğlağın evveline
gelir.
41-Güneşin bu dönüşü yılda bir tekrarlanır. Mim yuvarlağı gibi bu döngü
devamlıdır.
42-Dördüncü felekte gün nicedir? Ay dahi orada, hem öylecedir.
43-Birinci felekte Ay, aynadır o gece. O yoğun varlıktan orada, ayna olur
sadece.
44-Güneşin ışığı çünkü, her zaman daimdir. Ayın ışığı ancak, Güneş ile
kaimdir.
45-Ayın şekli değirmi ve yüzü karanlıktır.Onun sadece Güneşe bakan yanı
aydınlıktır.
46-Çünkü ayın mekânı, Güneşle yer arasıdır. Yere bakan yüzü, onun
karasıdır.
47-Ertesi gece çünkü, hilâl görünür. Ayın nurlu yüzü bize, hayal meyal
görünür.
48-Ay, gün be gün Güneşten ırak olur. Yere bakan yüzü berrak olur.
49-Eğer ay dördüncü menziline girerse; Yer, Güneş ve Ay arasına yakın
durur.
50-Güneşle Ay, ne de hoş karşılaşır. Ay bedr-i kâmil olur, nûru görünür.
51-Ay Güneşin aynasıdır, bu kamerdir. Gecenin karanlığını alır, onu
mahzâ nur eyler.
52-Ay Güneşe yaklaştıkça, gün be gün kararır. Karanlık yönü o zaman,
azar azar belirir.
53-Ayla Güneş ne zaman bir arada buluşursa, Ayın donuk yüzü bize doğru
döner.
54-Bu işleyiş, ayda bir böylece devreder. Hilâl ve dolunay öylece değişip
durur.
55-Güneş, on iki burcu ancak bir yılda geçer. Ay ise bu menzilleri otuz
günde geçer.
56-Ay, batıdan doğuya daima dolaşır. Böylece günde on üç derece yere
ulaşır.
57-Güneşle Ay, ne zaman ki çakışır; Ertesi gece Hilâl, Güneş’ten önde
gelir.
58-Güneş, günde on iki derece geçer. On iki burç bunu, yirmi sekiz ölçer.
59-Bu durumda menziller, yirmi sekiz olur. Her birinin nişanı, bir yıldız
olur.
60-Her nişanın bir ismi, bir yeri vardır. Ey yâr, şimdi onları sıra ile
sayalım.
61-Şerateyn, Butin ve Pervin ki sahib-i ziyâdır. Debrân, Hek’a, Men’a ve
bir de Zira‘dır.
62-Nesre, Tarfe, Cephe ve Zebre, Sarfe, Avâ, Simak ve bir de Gafre.
63-Sonrasında Zebâna var, bir de İklîl. Kelb ve Neâyim’i de, sen hoş bil.
64-Belde, Zâbih, Bel’, Suûd ve Ehbiyâ. Orda ilk ve son oldu bil ki Reşâ.
65-Gökyüzünde ayın menzillerini bilmek istersen, parlak Güneşi gözle.
66-Gözetle hem Güneşin doğuş noktasını. O bulursa bil ki, Terazi’nin
başlangıcını.
67-İşte o gün, Güneş ufukta ayân olunca, doğu noktası odur diye nişan
eyle.
68-Hem o gün, Güneş ufukta batınca; Günün batış noktasını, orada belle
göğün.
69-Onun da iki yandan ortasını al. Güney ve kuzey noktalarını, nişan al.
70-Bu dört cihetin ortalarını bul. Ufuktan sekiz nokta tayin et.
71-Ufku üç yüz atmış derece farz et. Doğuyu ve batıyı bunlarla say.
72-Menziller kırkıncı enleme gelince; Gün ufuktan şu resme göre doğup
batar.
73- Tâ ki gece yarım saat evvel geçer. Menzillerin başlangıcı ortaya çıkar.
74-Doğu noktasının kuzeyinden, hem yirminci enlemin hilâlinden.
75-Şerateyn iki yüksek yıldızdır. Biri güneyde, biri kuzeydedir.
76-İkisi arasını bir zirâ‘ say. Yirmi sekiz derecede, Koç’tur onlara yay.
77-Bunlardan güneyde olan, sabittir. Bir küçük yıldız ki adı Batıh’tır.
78-Şerateyn’den geridedir Berâh. Ay’ın ikinci menzili Butin yıldızıdır.
79-Doğu noktasının kuzeyine bak. Noktadan doğan, kırk derece ırak.
80-Üç küçük yıldız üçgen şeklindedir. Boğa burcunun önünde karar
kıldılar.
81-Vaktâ ki o gece, iki saat geçer. Ülker üçüncü menzilde ortaya çıkar.
82-Doğu noktasının kuzeyinden hem otuz derece kemâlinden.
83- Başak şeklinde altı yıldızdır. Boğa’nın yirmi dördünden dökülür.
84-O gece üç saat ve bir çeyrek geçer. Dördüncü menzilde, Debrân doğar.
85-Noktadan on sekiz derece kuzeyde. Beş yıldız doğar o halde.
86-Dal şeklinde onlar, beş yıldızdır. Yerleri İkizler’in sekizincisidir.
87-O gece dört buçuk saat ara ver. Beşinci menzilde Hek’a doğar.
88-Doğu noktasının kuzeyi hemen sekizinci kısımda, Şın’ın noktaları
gibidir.
89-Re’s-i Cabbâr adlı üç görünmez yıldız, İkizler’in yirmincisinde âyân
olur.
90-O gece, beş buçuk saat geçse, altıncı menzilde Hen’a ortaya çıkar.
91-Doğu noktasının kuzeyine bak. Noktadan on sekiz derece ırak.
92-İki büyük yıldızın, doğudan ve batıdan. Yengecin beşinci kısmında
parlar.
93-O gece beş saat uyanık bekle. Ayın yedinci menzilinde Zirâ’yı göresin.
94-Doğu noktasının kuzeyine git. Noktadan kırk derece tahmin et.
95-İlk ikisi parlak yıldızdır. Ardında batıdan onlara, Şam’ın şâirleri denir.
96-Bunların ilki, kuzeyde bir yıldızdır. Yengeç’ten beridir, on sekiz.
97-O gece saat, tam yedi olsa; Sekizinci menzilde Nesre görünür.
98-Doğu noktasının kuzeyine gel. Hem yirmi beşinci meridyeni al.
99-Bir bulut parçası gibi görünür. Kare şeklinde dört yıldız sıralanmıştır.
100-Bunların adı Yemen şâirleri dir bil. Hem Aslan’ın ilk kısmındadır,
hâsılı.
101-O gece sekiz saat ilerlese; Sekizinci menzilde Tarfe görünür, nazar
eyle.
102-Doğu noktasının kuzeyinden, hem otuzuncu kısmın kemâlinden.
103-İki yıldız ki, biri Aslan’dandır. Aslan’ın on beşinci kısmında görünür.
104-O gece sekiz buçuk saat ilerlese; Ayın onuncu menzili; Cephe dir,
ortaya çıkar.
105-Doğu noktasının kuzeyini al. Tâ yirmi beşinci meridyene gel.
106-Bir zigzaglı hat üzere, dört yıldız. Güney yarımkürede parlar hep.
107- Aslan kalbi oldu, büyük yıldız. Hem Aslan’dan biri yirmi sekiz.
108-Saat dokuz buçuk olsa, o seher. On birinci menzilde Zebre doğar.
109-Doğu noktasının kuzeyine var. Yirmi beşinci kısmında, karar kıl.
110-Bu hızlı akan yıldız, güneyde parlar. Başak burcunun on beşinci
kısmı ona meskendir.
111-Çünkü doğan gün onunla başlar. Noktadan Sarfe, kırk dereceden Avâ.
112-Sarfe, Kadr Kümesi ’nin ilk yıldızıdır. Kamer’in on ikinci menzilidir.
113-Yıldızlar denizi ona muhit olmuştur. Başak burcunun sonu mekân
olmuştur.
114-Avâ, beş parlak yıldızdan oluşur. Terazi’nin on beşinci kısmını vatan
tutmuştur.
115-Çünkü menzillerden on üçüne, doğusundan o gece mekân bilindi.
116-Gerisi, batıdadır o zaman. Batıya bak o gece, hem nişan eyle.
117-Çünkü bir saat ilerleyince hem o gece. On dördüncü menzil ufka
doğru gider.
118-Batı noktasına hoşça bakıver. Azerî Balığı onda batar bil.
119-İsmi; Başak fahzı dır, ey can! Resmi, Terazi’nin yirmi beşidir.
120-Tâ ki o gece üç saat geçince, menzil olan Gafre, ancak doğar.
121-Batı noktasının kuzeyini al. Her yirmi sekizinci derecede kal.
122-Yay misali bir hat üzre, üç yıldız; Akreb’in ilk kısmı, onların yeridir.
123-Hem bir diğer ismi, Kılıç Balığı’dır. Ortası mızrak gibi yaralayıcıdır.
124-Dört menzilde, sırası ile böyledir. On beşinciden evvel, nüzûl eder.
125-O gece saat, çeyrek saat geçse; On altıncı menzilde hem Zebâna
batar.
126-Batı noktasının, güneyine varır. Ondan on dokuzuncu kısımda batar.
127-İki yıldız karşılıklı parlaktır. İkisinin arası bir mızraktır.
128-Hem bir adı da Terazi Kefesidir. Akrep burcunun önü ona mekân
olmuştur.
129-Çünkü o gece iki saat karanlık geçer. O zaman İklîl, on yedincide
batar.
130-Batı noktasının güneyine bak. Noktadan hem otuz derece ırak.
131-Aynı hat üzre olmayan üç yıldız, ışıklısı Akreb’in cephesi oldu.
132- Bir ismi Akrep hem, ey yâr! Akrep burcunda yirmi dört yer var.
133-Bekle, saat iki buçuk saat olsun; Tâ ki on sekizinci menzilde Akrep
Kalbi batsın.
134-Batı noktasının güneyini bul. Otuz üçüncü kısmın batısını bul.
135-Bir kavisli hat üzredir, üç yıldız. Altıncı burç, onların yeridir.
136-Akrep Kalbiyle bile şöyle varıp, onun menzilidir orda batar.
137-Batı noktasının güneyine bak. Noktadan kırk dokuz derece ırak.
138-Yay içinde yıldızlar, ikisi berraktır. Yay burcunun yirmisinde durak
buldular.
139-O gece oturup dört saat bekle. Dördüncü menzilde Neâyim batar.
140-Batı noktasının güneyini bul. Otuz üçüncü kısım ona yoldur.
141-Dördü büyük ve dördü küçük yıldızlar. Oğlak burcunun evvelinde
karar kıldılar.
142-O gece beş saat uyuma! Tâ ki yirmi birinci menzilde Belde batar.
143-Batı noktasının güneyini bul. Tâ yirmi sekizinci dereceye gel.
144-Felek kuşağıdır ki gayet sâde olur. Dizilir çevresinde gerdanlık olur.
145-Hem bir adı Gerdanlıktır, ey can! Oğlak burcunun ortasını mekân
tuttu.
146-Meğer ki geceden yedi saat geçse; Yirmi ikinci menzil olan Zâbih
batar.
147-Batı noktasının güneyini bul. Ondan on sekizinci kısımda kal.
148-İki kuzey yıldızı görünür, büyükçe. Bir de küçük var yanlarında, adı
Ganem’dir.
149-Zâbih, onu kurban ediyor gibidir. Kova burcunun ilk kısmı, üçüne
mekândır.
150-Yedi buçuk saati gözle o gece, sıkılma. Yirmi üçüncü menzilde Bel’in
iner.
151-Batı noktasının güneyi nice? Noktadan yirmi üç derece say.
152-İki parlak yıldız var ki yakındır. Bir küçük yıldız aralıkta gariptir.
153-O küçük yıldız kuzeye yakındır. Kova’nın on dördü onun mekânıdır.
154-Meğer o gece, dokuz saat geçse; Yirmi dördüncü menzilde Suûd, o
anda gider.
155-Batı noktasının tam güneyini bul. Sekizinci kısmın ufkunda ona
yoldur.
156-Bir kavisli hat üzredir, üç yıldız. Kova burcunda yerleri, on sekiz.
157-O gece on buçuk saat nazar eyle. Ahbîh’i sehere yakın seyreyle.
158-Batı noktasına yakın, güneyden; Dört yıldızın üçü üçgen olup.
159-Dördüncü Sa‘d’dır, hem Redif ona namdır. Beşincisi Balık burcunu
makãm tutmuştur.
160-Doğuya bak, hem o akşam bekle. Yüksekliğiyle her birini tahkik et.
161-Hangisi öncedir, hangisi sonra, hem Güneş batmadan önce doğarlar.
162-Bir buçuk saat akşama var iken, ikisi berâber doğmuş olurlar.
163-Doğu noktasının kuzeyinden, yirmi beşinci kısmın kemâlinden.
164-Önce teferruâtı doğar, görününce aslı bir yıldızdır güneyde hemen.
165-İkisinin arası, bir mızraktır, Balığın on yedinci kısmı, onlara duraktır.
166-Doğu noktasının kuzeyine git. Hem otuz birinci derece tahmin et.
167-Onda doğmuş olur, sonradan nur. Teferruâtı aslından önce doğar.
168-İki yıldızın arası bir mızraktır. Teferruâtı Balık burcu sonunda hoş
berraktır.
169-Doğuya bak o gece, yatsının yerini bul. Yirmi sekizinci menzilde
Reşâ doğmuştur.
170-Gün batımına bir saat kalmışken; o gayet rahat doğudan doğmuş olur.
171-Doğu noktasının kuzeyinden hem otuzuncu kısmın kemâlinden.
172-İki yıldız ki, doğusu ve batısı gemiler gibi yıldız saflarındadır.
173-Gûyâ onların şekli yumurta gibidir; yeri hâlâ Koç burcunun on
beşindedir.
174-Ay, Koç burcunun yarısında çakışsa; Ay Güneşten bu resme ırak olur.
175-Şerateyn ilk menzili olur. Hem bu tertip iledir Reşâ’ya kadar.
176-Çünkü yirmi sekiz gün içinde Kamer, bu menzillerin hepsinden
geçer.
177-O yirmi sekiz gün ile gece, hem Güneş günde bir derece geçer.
178-Çünkü yirmi dokuz buçuk gün olur. Güneşle hem Ay çakışır.
179-Bu sebeple bir ay, yirmi dokuz gün hesap olunur, öbür ay otuz.
180-Sonra hangi gece bulunmak istenirse, bu menziller noksansız sayılır.
181-Bulduğun gece, Güneşin derecesini bil. Hangi burcun, kaçındadır o
gece.
182-Terazi’nin başlangıcından hesap kıl. Güneşin ondan ne kadar
geçtiğini bil.
183-Geçse bir burcu iki saat o an, hep menziller ondan önce doğup batar.
184-Artık her onbeş gecede bir saat ileri geçer, sabit yıldızlar hızlı gider.
185-Güneş her gün, kutrunun iki misli kadar doğuya seyredip, batıya geç
gider.
186-Her ne geçse, buna kıyas olunur, bu hesap üzre yıldızların hepsi
bulunur.
187-Çünkü Güneş, Koç burcunun evveline geçer. İşler ters yüz olur, kolay
gelir.
188-Doğudan görünen yıldız batısı ile bilinir, her zaman.
189-Batısından görünen ise, şimdi doğudan bilinmelidir o zaman.
190-Nereden doğarsa karşısında batar. Nereden batarsa, karşısından
doğar.
191-Böylece tesbit edilerek menziller bilindi. On iki burcu bunlarla
tahmin et.
192- Tâ ki seyyâr ve sabit yıldızlar ayân olsun. Hangi yıldız hangi burcu
mekân tutmuştur.
193-Yıldızlar böylece bilindi, ey Hakkı! Ufukları seyredip, Hakkı
fikreyle.