İKİNCİ FEN · ÜÇÜNCÜ BÂB · BİRİNCİ FASIL · Altıncı Madde
Altıncı Madde
Sesin yeri olan gırtlak kıkırdaklarını, kaslarını ve bunların hareketlerini
bildirir.
Ey azîz! Bilinmelidir ki anatomi bilginleri şöyle demişlerdir: Gırtlak,
kıkırdak bir uzuvdur ki ses çıkarmak için yaratılmıştır. Gırtlağın üç
kıkırdağı vardır. Bir tanesi, boğazın ön tarafında ve çene altındadır.
Dokunularak hissedilir diye bilinmiştir. Onun iç tarafı çukur, dış tarafı ise
bombeli olduğundan, ona “kalkan” anlamına gelen “derekî” ve “tursî”
derler. İkinci kıkırdak thyroid kıkırdağın altına konulup boyuna bağlı
kılınmıştır. Üçüncü kıkırdak, ikinci kıkırdak üzerinde tas gibi örtülmüş olup
ikinci kıkırdağa bitişerek, -onunla birleşmeksizin- “derekî” kıkırdağa kadar
gelmiştir. Üçüncü kıkırdak ile onun birleşmiş olduğu ikinci kıkırdak
arasında iki çukurlu bir mafsal vardır ki ikinci kıkırdaktan iki çıkıntı o
çukurlara girip gırtlağın genişlemesi ve daralmasına göre birbirinden
uzaklaşırlar ya da birbirine yaklaşırlar. İkinci kıkırdağın “derekî” kıkırdak
üzerine örtülmesi, bağlanması ve uzaklaşmasıyla gırtlağın kapanması ve
açılması gerçekleşir. Gırtlağın ön tarafında üçgen şeklinde bir kemik vardır
ki Yunan alfabesinin lam harfi şeklinde olduğu için, ona azm-ı lâmî
denilmiştir. Nitekim bu, kemikler konusunda geçmişti. Bu kemiğin faydası
şudur ki gırtlağa destek ve dayanak olup onun kaslarının lifleri buradan
çıkmıştır. Derekî kıkırdağı ikinci kıkırdağa eklemek için, üçüncü kıkırdağı
ikisine yaymak için ve üçüncü kıkırdağı diğer ikisinden uzaklaştırıp gırtlağı
açmak için pek çok kas gerekli olmuştur.
Gırtlağı açan kaslara gelince; onlar bir çifttir ki azm-ı lâmîden çıkıp
“derekî” kıkırdağın [123/b] ön tarafına gelip üzerine yayılıp kaplamıştır. Ne
zaman ki kasılıp büzülme ile toplanıp üçüncü kıkırdağı üst tarafa getirse,
gırtlak açılarak genişler. Ve bir çifti de boyun kasını aşağı tarafa çeken
kaslarla müşterektir. Bunların çıkış yerleri derekî kıkırdaktan yana olan
göğüs kemiğinin içleridir. İki çift kası daha vardır ki bir çifti iki kastır.
Onlar üçüncü kıkırdağa gelip arkasından ona bitişmişlerdir. Ne zaman ki bu
kaslar bir büzülme ile toplansa, üçüncü kıkırdağı kaldırıp arka tarafa çekse,
derekî kıkırdağın yapışmasından uzak olup gırtlak genişler. İkinci çiftin iki
kası, üçüncü kıkırdağın iki tarafına gelip dağılmıştır. Büzüldükleri zaman
üçüncü kıkırdak derekî kıkırdaktan genişlemesine uzayıp gırtlağın
genişlemesine yardım eder.
Gırtlağı daraltan (çeken) kasların bir çifti, azm-ı lâmîden gelip derekî
kıkırdağa bitişir. Bundan sonra genişleyip ikinci kıkırdağa sarılıp onun
arkasında iki tek kasın iki tarafı birleşmiştir. Ne zaman ki bunlar birleşip
büzülseler, gırtlak daralır. Dört kası da derekî kıkırdak ile ikinci kıkırdağın
iki tarafı arasını birleştirir. Bunlar büzüldükçe gırtlağın aşağı kısmı daralır.
Gırtlağa verilen bir çift kas daha vardır ki derekî kıkırdağın özünden doğup
içinden giderek, ikinci kıkırdağın özüne yayılıp üçüncü kıkırdağın etrafına
sağından ve solundan bitişmiştir. Ne zaman ki bu kaslar yukarı kalksalar,
mafsalı bağlarlar ve gırtlağı öyle kaplarlar ki nefesi tutmakta göğüs ve
diyaframa mukavemet ederler. Bu iki kas küçük ve sağlam yaratılmıştır. Ta
ki zahmetsizce ve kuvvetle gırtlağı kapatıp nefesi tutabilsinler. Bu iki kasın
eğilmesi ve dönmesi az olup düz olarak yükselirler. Derekî kıkırdak ile
ikinci kıkırdağın aralarını birleştirirler. Bu iki kas aynı zamanda üçüncü
kıkırdağın altında bahsi geçen küçük kaslara yardım etmek için
konulmuştur. Ve bunlarda nice ilâhî sanat bulunmuştur.
“Şânı yüce Allah’ı tesbih ederiz.”