İKİNCİ FEN · DÖRDÜNCÜ BAB · BİRİNCİ FASIL · Birinci Madde
Birinci Madde
Sinirlerin vücuttaki yerleşim ve şekillerini bildirir.
Ey azîz! Bilinmelidir ki anatomi bilginleri şöyle demişlerdir: Bedende
olan sinirlerin bazısının fonksiyonu doğrudan (aslî); bazısının fonksiyonu
ise dolaylıdır [580] (ârızî). Sinirlerin doğrudan fonksiyonu şudur ki beyin
bunlar vasıtasıyla diğer organlara his ve hareket verir. Dolaylı fonksiyonu
şudur ki kaslara güç verip bedeni kuvvetlendirmiştir. Sinirlerin ana çıkış
yerleri beyin, uzantılarının son ulaştığı yer ise cilttir. Beyin iki yoldan
sinirlerin başlangıç (bitiş, çıkış) yeri olmuştur.
Çünkü beyin, bazı sinirlerin doğrudan başlangıç yeridir. Bazı sinirlerin ise
kendisinden ayrılan omurilik ve kuyruk sokumuna kadar uzanan omurga
vasıtası ile başlangıç yeri olmuştur. Doğrudan beyinden çıkan sinirler ancak
baş, yüz âzâları, ve (kalp, mide, karaciğer gibi) iç organlara his ve hareket
verir bulunmuştur. Diğer organlara his ve hareketi omurilikten gelen sinirler
verir.
Şanı yüce, ihsanı bol, “Çok merhamet eden” (Hannân) ve “Çok
bağışlayan” (Mennân) Allah teâlâ lutfu ve inâyetiyle beyinden iç organlara
inen hareket sinirlerinin [129/b] muhafazasında açıkça itina ve ihtimam
göstermiştir. Çünkü onlar başlangıç noktalarından uzak oldukları için çok
sağlam olmaları icap etmekle, iç organlara giden sinir üç farklı yerde
kıkırdakla sinirsel ve lifli dokular arasında (orta kıvamda) bulunan bir zarla
korunmuştur ki bahsedilen üç yerden birincisi gırtlak, ikincisi kaburgaların
arka uçları yakınında olup, üçüncüsü de göğsün altıdır.
Doğrudan beyinden çıkan sinirlerden biri olan ve organlara his vermekle
vazifeli bulunan sinirdir ki beyinde bulunan his verme tesirinin kuvvetli
olması için bu sinir, gitmesi gereken organa en yakın tarafından girmiş ve
birleşmiştir. Bu hissî sinirler ne kadar yumuşak olursa his kuvveti o kadar
ziyade olup his sinirlerinin sağlam olmasına gerek olmadığından, hareket
sinirleri gibi sert ve sağlam olmayıp latîf ve yumuşak bulunmuştur. Beynin
ön kısmı, arkasından yumuşak ve daha hassas olduğundan his sinirlerinin
başlangıcı ön beyinde, hareket sinirleri[nin başlangıcı] ise arka beyinde
yaratılmıştır. Yüce Yaratıcı’nın şu yaptıklarından çok ibret alınmıştır.