İKİNCİ FEN · İKİNCİ BÂB · BİRİNCİ FASIL · Dördüncü Madde
Dördüncü Madde
Üst çenenin (Fekk-i a’lâ) bileşim hallerini (anatomisini) bildirir.
Ey azîz! Bilinmelidir ki anatomi bilginleri şöyle demişlerdir: Üst çenenin
sınırı, yukarı taraftan kendisi ile frontal kemik arasında müşterek bir derzdir
ki kaş altından geçip şakaktan şakağa ulaşan bir sutûrdur. Aşağı tarafından
sınırı, dişlerin çıktığı yerdir. İki taraftan sınırları, azı dişlerin arkasında olan
ense kemiğiyle kendi arasında ortak olan ve kulak tarafından gelen bir
sutûrdur. Diğer tarafı olan son kısmı bir sutûrdur ki bununla çeneyi
uzunlamasına geçen sutûrun arasını ayırmıştır. İşte üst çene kemiği bu
sınırlarda yerleşmiştir. Üst çenenin iç kısmında olan sutûrlardan birisi,
damağı boydan boya ayırmıştır. [114/b] Bir diğeri iki kaş arasından iki
dudak arası hizasına inip gitmiştir. Bir tanesi ikinci derzin başlangıcından
gelerek sağ tarafına meylederek, kesici-köpek dişleriyle yan kesici dişler
arasında gitmiştir. Bir diğeri de bunun gibi sol tarafa yönelip gitmiştir. Şu
halde orta ve iki taraf olan üç yiv arasında, diş yerleri hizası arasında iki
üçgen kemik sınır olmuştur. Fakat bu üçgenlerin tabanları dişlerin bitiş yeri
olmayıp belki ondan önce iki burun deliğinin tabanı yakınlarında iki üçgeni
bir sutûr bölmüştür. Çünkü bahsi geçen üç derz [kendilerini] bölüp geçen bu
derzi geçip yerlerine vâsıl olmuşlardır.
Bu iki üçgenden başka iki kemik daha vardır. Onları bahsedilen iki
üçgenin tabanları ile dişlerin bitiş yeri ve iki taraftaki sutûrlardan iki kısım
kuşatmıştır. Bu sutûr ortasından inen kısım, bu iki kemiği birbirinden ayırıp,
ayırıcı sutûrda her biri ikişer dik açı oluşturur. İki azı dişin bulunduğu yerde
bir dar açıları ve iki burun kemiği yanında bir geniş açı oluşur. Üst çene
kemiğinin sutûrlarından birisi, müşterek sutûrdan inerek göz tarafına gelip
göz çukuruna ulaştığında üç dala ayrılan sutûrdur ki bir dalı alın ile
müşterek olan sutûrun altından ve göz çukurunun üstünden geçerek kaşa
ulaşır. Bir dalı göz çukuru içine girmeyip göz önüne gider. Üçüncü dalı göz
çukuruna girdikten sonra aynı şekilde devam eder. Birinci dalın ayrıldığı
birinci kemik, ikinci kemikten daha büyüktür. İkinci kemik de üçüncü
kemikten daha büyüktür.
Bütün bunları yaratıp en güzel şekilde sûret veren Allah’ı tesbih ederiz.
O’nun şânı yücedir.