BİRİNCİ FEN · İKİNCİ BÂB · YEDİNCİ FASIL · İkinci Madde
İkinci Madde
Venüs yıldızının dışmerkezli küresinin yapısını ve hareketlerini bildirir.
Ey azîz! Bilinmelidir ki astronomi bilginleri şöyle demişlerdir: Bu Venüs
yıldızının işleyişindeki düzen ve intizamı açıklamak için, Ortakmermezli
küresinin gövdesinde “Taşıyıcı” namı ile bilinen ikinci felektir ki yere
şâmildir. Merkezi, âlemin merkezinden kendi çapı ve kısımları ile iki derece
mesafe ile, yeröte noktasına dıştan birbirine paralel iki yüzeyle kuşatılmış
kürevî bir cisimdir. [48/b] Bu kürenin dışbükey yüzeyi, birinci feleğin
dışbükey yüzeyi ile belli bir ortak noktada temas etmiştir ki o noktaya
yeröte derler. Ve burası, âlemin merkezine nispetle, en uzak nokta
olduğundan, Venüs yıldızı, taşıyıcı kürenin hareketiyle bu noktaya gelince,
yeryüzü merkezinden gayet uzakta ve yüksekte bulunur.
Aynen bunun gibi, ikinci feleğin içbükey yüzeyi, birinci feleğin içbükey
yüzeyine yine ortak bir noktada teğet bulunur ki o noktaya yerberi, derler.
Yerberi, âlemin merkezine nispetle, en yakın nokta olup Venüs yıldızı,
taşıyıcı kürenin hareketiyle o noktaya gelince, yerin merkezine oldukça
yakın bulunur ve gayet alçalmış olur.
Bu minval üzere birinci felekten ikinci felek ayrılıp boşalınca; mecburen
birbirinden farklı kalınlıkta iki küre meydana gelmiş olur ki bunlardan
birincisi ikinci feleği içine alır, diğeri ise ikinci felekle birlikte kuşatılmıştır.
Kuşatıcı kürenin ince tarafı yeröte noktasına, kalın ciheti ise yerberiye
doğru dönmüş bulunur.
Kuşatılmış bulunan kürenin ince ve kalın tarafları bunun tam tersine olur.
Söz
konusu
iki
kürenin,
feleğin
tamamlanmasında
girişleri
tamamlandığından, bunlardan birine içine alanı tamamlayan, diğerine ise
kuşatılanı tamamlayan denir.
Esasen her feleğin kendine mahsus hareketi belirlenmiştir. Bunlar kendi
ekseni ve kutupları üzerinde deverân edip hepsinin de dönüşünü
tamamlaması kaçınılmaz olmakla, Venüs yıldızının eğimli feleği de,
güneşin küllî feleği altında bulunup kendi ortakmermezli küresi gövdesinin
kendi merkezinin etrafında, kendine özgü hareketiyle batıdan doğuya nurlu
güneşin dışmerkezli küresinin hareketine uygun olarak hareket edip aynı
zamanda Venüs yıldızını da kendisiyle birlikte hareket ettirir.
Bu durumda Venüs yıldızı, her burçta yirmi dört gün gider. Bazı burçlarda
gecikme yaparsa, dört ay kalır. Senede bir kez dönüşünü Güneşle birlikte
tamamlar.
Venüs’ün Episikl merkezi, güneşin merkezinden hiçbir vakit ayrı
kalmayıp onun Çıkış düğümü noktası ile berâber hareket ettiğinden bu
yıldızın güneşten en uzak mesafesi, takrîben Episikl feleğinin çapının yarısı
kadardır ki ortalama uzaklığında, söz konusu feleğin altıda bir devrinin üçte
ikisi kadardır. Yani Venüs, Episikl feleğinin iki uzak ve iki orta noktasının
ortasında iken, güneşten yaklaşık uzaklığı kırk derecedir.