BİRİNCİ FEN · İKİNCİ BÂB · YEDİNCİ FASIL · Üçüncü Madde
Üçüncü Madde
Venüs yıldızının Episikl feleğini, şekli ve hareketiyle birlikte bildirir.
Ey azîz! Bilinmelidir ki astronomi bilginleri bu Venüs yıldızının hallerinin
tanzîmi ve açıklanması konusunda, -yukarıda bahsi geçen- üç yüksek
feleğin (selâse-i ulviye) durumlarındaki gibi anlatılan miktarlarla
yetinmeyip yere şâmil olan bir küçük felek daha tespit ederek ona Episikl
felek demişlerdir.
Episikl felek, ortakmermezli küresi içinde yere şâmil olmayan küçük bir
felektir ki bu yıldızın kendisini taşıyıcıdır. Yere şâmil ve dışmerkezli küre
olan ikinci eğimli feleğin kuşağında sabittir. Episikl feleğin çapı, taşıyıcı
feleğin iki yüzeyine teğet ve eşittir. Ve bu Episikl felek, bir yüzeyle
kuşatılmış içi dolu, kürevî bir cisimdir. Eğimli feleğin cisminde, kendi
merkezi etrafında, kendine özgü bir hareketle, batıdan doğuya doğru
burçların doğuşu üzere dönüp bir tarafında sabit bulunan Venüs’ü de,
kendisiyle birlikte döndürerek alıp gider. Episikl felek, kendi merkezi
etrafında Venüs’ü bir gün ve bir gecede kendi kuşağının üç yüz atmış
derecesinden yarım derece fazla döndürüp hareket ettirir.
Bu minval üzere giderek yaklaşık on dokuz buçuk ayda bir devresini
tamamlar. İşte bu harekete yıldızın farklı hareketi ya da yıldızın kendine
mahsus hareketi derler.
Venüs yıldızı da, bir yüzeyle kuşatılmış kürevî bir cisimdir. İçi dolu ve
ışıklıdır. Aynı zamanda Episikl feleğin cisminde gömülüdür ki yıldızın
yüzeyi [49/a] Episikl feleğin iki kutbu arasında ve kuşağı yanında, bir
yanında bulunan ortak bir noktada Episikl feleğin yüzeyine teğettir. Yani
Venüs yıldızı, tamamen Episikl feleğin cisminde olup yüzeyi yüzeyine
temas etmiştir. Taşıyıcının bir yanında, Episikl’in yukarıda izah ettiğimiz
hareketi gibi; Venüs yıldızının da Episikl’i tarafından, kendi merkezi
etrafında ve Burçların doğuşuna göre kendine mahsus hareketiyle döndüğü,
yeni astronomi gözlemlenip müşâhade edilmiştir.